با پیشوایان هدایتگر صفحه 442

فشهادة اللّه تعالی بوحدانیّته هی إیجاد ما یدلّ علی وحدانیّته فی العالم وفی نفوسنا;5

پس شهادت خدای تعالی به یگانگی خویش، همان پدید آوردن چیزهایی است که در جهان هستی و در وجود ما نشان گر یگانگی اوست.

ابن فارس نیز در معجم مقاییس اللغه می نویسد:

فأمّا قوله جلّ وعزّ (شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاّ هُوَ) فقال أهل العلم معناه أعلم اللّه عز وجل بیّن اللّه;6

اما درباره معنای سخن خدای تعالی که «خداوند گواهی می دهد که معبودی جز او نیست» اهل علم می گویند: یعنی خداوند اعلام نمود و روشن ساخت.

شهادت ملائکه یعنی چه؟ این عبارت، هم در قرآن بود و هم در زیارت جامعه. راغب اصفهانی می نویسد:

وشهادة الملائکه بذلک هو إظهارهم أفعالاً یؤمرون بها وهی المدلول علیها بقوله: (فَالْمُدَبِّراتِ أَمْرًا)7;8

شهادت ملائکه به وحدانیّت و یگانگی خدای یگانه همان انجام اوامر الهی است که به آن امر شده اند و این همان مدلول این آیه شریفه است که: «و آنان که اوامر الهی را تدبیر می کنند».

شهادت فرشتگان اِخبار نیست، بلکه اظهار است. آن ها افعالی را که مأمور به انجام آن ها هستند اظهار می کنند; یعنی چون از طرفی فرشتگان مأموران خداوند متعال هستند ـ دقّت کنید! ـ و از طرف دیگر افعال آن ها کاملاً مطابق حق و حکمت و مصلحت است; یعنی آنان به اعمال و افعالشان بر وجود خداوند متعال و وحدانیّت او شهادت می دهند و این واقعیّت را اظهار می کنند. پس این اظهار واقعیّت اخبار نیست که محتمل کذب و صدق باشد; بلکه آنان با اعمالشان حکمت، عدل، حقانیّت و وحدانیّت خداوند متعال را اظهار می کنند.

و به نظر می رسد که در تکرار کلمه شهادت; «وشهدت له الملائکة» به اختلاف کیفیّت شهادت اشاره شده باشد.

1. سوره آل عمران (3): آیه 18.
2. المفردات فی غریب القرآن: 445.
3. مغنی اللبیب: 1 / 233.
4. سوره آل عمران (3): آیه 18.
5. المفردات فی غریب القرآن: 268.
6. معجم مقائیس اللغة: 3 / 222.
7. سوره نازعات (79): آیه 5.
8. المفردات فی غریب القرآن: 268.