با پیشوایان هدایتگر صفحه 444

اولوا العلم چه کسانی هستند و شهادت آنان چگونه است؟ با نگاه به روایاتی که در تفسیر آیه مبارکه سوره آل عمران رسیده می یابیم که مراد از «اولوا العلم» انبیا و اوصیا هستند.1 پس حرف «من» تبعیضیه است.

بنابراین، انبیا و اوصیا نیز در سیاق فرشتگان و خداوند متعال، وحدانیّت خداوند متعال را به گونه ای بیان و اعلان می کنند که آن گونه بیان از عهده غیر انبیا و اوصیا برنمی آید; چرا که آنان از سایر خلایق اعلم و اعرف هستند و خدا را از همه بهتر می شناسند.

بلکه اگر دقیق تر نظر کنیم، همان معنایی که برای شهادت ملائکه ذکر شد، برای «اولوا العلم» نیز ثابت می شود، اگر فراتر نباشد; چون انبیا و اوصیا نیز مأموران خداوند متعال هستند که «لا یفعلون إلاّ بما یؤمرون». این مطلب پیش تر بیان شد و با تفصیل بیشتری و از کتاب های اهل تسنّن نیز حدیث نقل خواهیم کرد که ائمّه هم مثل انبیا و فرشتگان «لا یفعلون اِلاّ بما یؤمرون».

بنابراین ائمّه، انبیا و اوصیا مأموران خداوند متعال هستند. افعالشان حاکی و مظهر اراده خداوند متعال خواهد بود و اراده خدا عین حکمت، حقانیّت و عدالت است. آنان کاری بر خلاف اراده خداوند متعال انجام نمی دهند. از این رو تصوّر نگارنده این است ـ واللّه العالم ـ که عدم تکرار کلمه شهادت بین «ملائکه» و «اولوا العلم» اشاره به همین جهت است که سنخ شهادت «اولوا العلم» ـ بنابراین که انبیا و اوصیا باشند ـ از سنخ شهادت ملائکه است.

ولی اگر از روایات چشم پوشیم و «اولوا العلم» را به معنای انبیا و اوصیا ندانیم، مطلق اهل علم در هر رشته ای به خصوص رشته های علمی در زمینه خدا و خداشناسی منظور خواهد بود و ناگزیر هر علمی به اندازه خودش مثبت است و هر عالمی در هر علمی از علوم به قدر طاقت و قدرتش درباره وجود خداوند متعال و وحدانیّت او اقامه دلیل می تواند کند و این معنا را بیان نماید. در این صورت، حرف «من» بیانیّه خواهد بود که «اولوا العلم» بیان از خلق باشد.

مطلب دیگر این که چرا شهادت ملائکه در آیه شریفه و عبارت زیارت جامعه بر شهادت «اولوا العلم» مقدّم شده است؟

اگر توانستیم از روایات و غیر روایات وجه پذیرفتنی که بیان کننده این نکته باشد بیابیم، چه بهتر وگرنه سکوت می کنیم; چرا که بنا نیست مطلبی را از خود بگوییم ـ و نعوذ باللّه ـ فهم خودمان را به قرآن مجید و کلمات معصومین تحکیم کنیم.

بنابر آن چه گذشت، روشن شد که کسی که در حضور امام علیه السلام به وحدانیّت خداوند متعال با این خصوصیات شهادت می دهد، واقعیتی را اعلان و اظهار می کند که خداوند متعال، فرشتگان و انبیا و اوصیا آن را اعلان می کنند، او به آن واقعیّت معتقد است. در نتیجه، انشا خواهد بود و نه اِخبار.

خدای عزیز و حکیم