جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در نهضت امام حسین (ع) صفحه 5

شرایط و بستر مناسبی است که در آن تفکر دینی رونق می گیرد و احکام و قوانین الهی در عرصه های گوناگون تجلّی می یابد.این شرایط و بستر مناسب فقط در پرتو تحقق امر به معروف و نهی از منکر پدیدمی آید و چنانچه تلاش و کوشش در مسیر تحقق این فریضه الهی صورت نپذیرد، احکام و قوانین دینی تبلیغ و ترویج نمی گردند و در چنین اوضاعی قوام و پایداری دین آسیب می بیند و ارزش های الهی رنگ می بازند و به تعطیلی می گرایند.کلام ارزش مند دیگری درباره نقش و اهمیت و جایگاه امر به معروف و نهی ازمنکر از امیرمؤمنان حضرت علی (ع) آمده که فرمود:«تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا، در برابر امر به معروف و نهی از منکر،هم چون قطره ای است در مقابل دریای پهناور.»در این روایت در کنار کارهای مختلفی که پاکی و نیکی و ارزش مند بودن بر آنها مترتّب است جهاد در راه خدا نیز بیان می شود و این به آن علت است که جهاد درخشش و اهمیّت خاصی دارد و آثار و برکاتی که می آفریند بسیار حیاتی است درخشش جهاد به حدّی است که در آیات قرآن و سخنان ائمه دین جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است و حجم جالب توجهی از آیات و روایات به توجّه تبلیغ ترویج و ارزش گذاری درباره آن پرداخته اند.طبیعی است که جهاد در راه خدا جزء کارهای نیک و از مهم ترین آن ها محسوب می شود و این که حضرت علی (ع) پس از مطرح کردن تمام کارهای نیک عبادت و جهاد در راه خدا را نیز ضمیمه کرده این واقعیّت را القاء می نماید که در این گستره جهاد نیز

که اصلی حیاتی و نقش آفرین است حضور دارد، تا اهل ایمان دریابند که وقتی تمام کارهای نیک با امر به معروف و نهی از منکر مقایسه می شود، جهاد نیز که بسیار مهم و زیر بنایی است نیز در این مجموعه جای دارد.عنصر امر به معروف و نهی از منکر را آن گونه که هست باید مهدی (عج گونه نگریست و این امر تحقق نمی یابد مگر این که دیدگاه های سطحی و نامتناسب باحقیقت این فریضه الهی را رها سازیم و به تعابیر و تمثیل و تشبیه هایی که بر اثر فرهنگ و معارف اسلامی درباره جایگاه اهمیت و نقش حیاتی و زیربنایی این اصل و قانون بزرگ آمده است ژرف نگری و تعمق روا داریم تا به سرچشمه زلال حقیقت رهنمون گردیم سند دیگری درباره اهمیت خاص فریضه و اصل امر به معروف و نهی از منکر ازحضرت امام محمّد باقر (ع) داریم که «وای به حال گروهی که با امر به معروف و نهی از منکر دین داری نمی کنند.»در این روایت امر به معروف و نهی از منکر، مهم ترین نمود و جلوه دین داری محسوب گردیده است یعنی کسانی را می توان دین باور و معتقد و عامل به دستورالعمل های دینی دانست که در عمل به فریضه امر به معروف و نهی از منکر از تقیّدو تعهد لازم برخوردار باشند و به غفلت از کنار آن نگذرند و در کنش و رفتار اجتماعی آنان به وضوح این اصل و قانون الهی ظهور و تجلّی یابد.به دیگر سخن ظهور دیانت را باید در کسانی به روشنی دید، که به این فریضه عمل کنند. زیرا آنان که به این وظیفه الهی عمل

می نمایند، اوّلاً خود به آنچه می گویند،متّصف هستند و قبل از این که از ارزش ها نیکی ها و اعمال صالح سخن به میان آورند و دیگران را دعوت به انجام آن ها نمایند، خود عامل و فاعل هستند و از هر چه که نهی می کنند و باز می دارند، خود فاصله می گیرند و بدین ترتیب دین داری را به معنای دوری ازگفتار و کردار ناصواب و عملکردهای زشت و خلاف عقل و پای بندی به واجبات ودستورالعمل های الهی در حرکات و سکنات خود به ظهور می رسانند.ثانیاً، با توجه به نقش ویژه ای که جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در قوام دین و دین باوری دارد، آنان با عمل به چنین اصل و قانونی دین داری را تداوم می بخشند و با امر به معروف و نهی از منکر به طور عملی و عینی موجب گسترش تعالیم اسلام در جامعه می گردند. بنابراین کسانی که امر به معروف و نهی از منکر می نمایند، به زیباترین وجه دین داری می کنند و به وظیفه و تکلیف خویش در برابر حضرت حق به نیکی عمل می نمایند، و طبیعی است آنان که این تکلیف و مسئولیت را رها می کنند و از انجام دقیق و صحیح آن امتناع می ورزند، دین دار واقعی نیستند و نمی توان آنان را بندگانی شایسته ومقیّد و متعهد در برابر دین و دستورالعمل های دینی به شمار آورد.اگر چه سخن ائمه دین (ع) درباره نقش و اهمیت امر به معروف و نهی از منکر بسیار فراوان است و با توجه به آنچه از نظر گذشت به نیکی به سخن حضرت اباعبدالله الحسین (ع) که عمل به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را زمینه ساز

عمل به دیگر تکالیف دینی می داند، و نیز به این حقیقت اشاره می کند که از برکت امر به معروف فرایض دشوار و احکام سنگین به بهانه دشواری و سنگینی از شانه نمی افتند، و در پرتو نهی ازمنکر، لذت های حرام و معاصی ِ شیرین لذت و حلاوت نمی آفرینند و زشتی و قبح خود را پنهان نتوانند نمود، واقف و آشنا می گردیم و این قسمت از خطبه شریف پیشوای بزرگ شهادت را درباره نقش حیاتی امر به معروف و نهی از منکر در احیای دین و تداوم و استمرار ارزش های الهی و دستورهای قوانین اسلامی در جامعه با بینش و بصیرت لازم در می یابیم

امر به معروف و نهی از منکر فریاد بلند بیداری

اباعبدالله الحسین (ع)، پس از اشاره به فلسفه امر به معروف و نهی از منکر و آثار مفید و سودمند آن برای جامعه انسانی کسانی را که به علم و دانش و موعظه و خیرخواهی شهرت یافته اند و مسئولیت خطیر هدایت توده های مردم را به دوش می کشند،مورد خطاب قرار می دهد و وظیفه سنگین آنان را در اجرای فریضه امر به معروف و نهی ازمنکر گوش زد می نماید و از قصور و غفلتشان از بازداشتن حکام ستمگر بنی امیه که مردم محروم جامعه اسلامی را اسیر و مطیع هوا و هوس های خویش کرده اند، انتقاد می نماید:«شما ای مردم دانشمند، ای شخصیت هایی که به علم شهرت گرفته اید و به خیرات و فضایل امتیاز یافته اید. شما ای مردم سخن گو که زبانتان به ادای نصایح و اندرزها آماده است توان گران از شما بیم دارند، و تهی دستان به شما حرمت و احترام می گذارند. بر شما آشکار است که رجحانی بر دیگران ندارید. شما نیکو می دانید که در ساختمان

بدنی هم چون مردم دیگر ساخته شده اید.شما می دانید که نعمتی به کسی ارزانی نداشته اید تا مستوجب منت گردد، با وجود این همه از شما بیم دارند و همه به شما احترام می گذارند. نیکو بنگرید، ببینید که مایه این همه اعتبار و احترام مقام علمی و برتری فکری شماست از شما بیم دارند، زیرا شما را پشتیبان حق ّ و نگهبان حقیقت می شمارند. به شما امید دارند که برضد تعدی ظلمه از جا برخیزید، و با دل و زبان از حق ّ و حقیقت دفاع کنید،و محرومان را به استحقاق خودشان برسانید. در آن جا که شما از ابزار حقایق زبان بربندید،قومی نابکار و ناسپاس خواهید بود. مقام قیادت و امامت را خوار داشته اید و حقوق ضعفا و تیره بختان را لگدمال کرده اید.این درست است که به عقیده خود حق ّ خویشتن را به دست آورده اید، ولی این عقیده شما سخت نادرست و ضعیف باشد، زیرا حق ّ شما از آنچه به دستتان داده اند بسیار بزرگ تر و شریف تر است حق ّ شما حق ّ مردم است در آن هنگام حق ّ شما پرداخته می شود که حق ّ مردم پرداخته شود. در آن روزگار از نعمت امنیت و آزادی و سلامت و سعادت بهره ور باشید که جامعه نیز در سایه امر به معروف و نهی از منکر شما آزادی و سعادت و سلامت را به دست بیاورند.شب و روز در محراب عبادت می ایستید و از خداوند، بهشت برین در جوار پیامبران و اولیای وی می خواهید، ولی من می ترسم به جای بهشت دوزخ و عذاب و عقاب نصیب شما گردد، و هم چنان که دست به دعا نشسته اید، صاعقه ای فرود آید و شما را یک باره خاکستر سازد.شرف و کرامت

شما در گرو آسایش و امنیّت بندگان خداست هم اکنون می بینید که پیمان الهی را بشکسته اند، و روی از درگاه پروردگار برتافته اند و در عین حال قفل خموشی بردهان دارید. اگر عهد شما را بشکنند، جزع و فزع می آورید، و فریاد وا عهداه برمی بدارید اما در برابر شما، مواثیق پیغمبر اکرم (ص) را ناچیز می شمارند و دم از دهانتان بر نمی آید.کورها، کرها، لال ها، زمین گیران بیچارگان در شهر در تهی دستی و بینوایی به سر می برند. همه گرسنه و همه تشنه اند، اما شما با شکم سیر خود خشنود و خرسندید! دل شما خوش است که سیر و سیراب در پناه ظلمه آرمیده اید و آب و نان شما از برکت سهل انگاری ها و چاپلوسی ها و اهمال و استتاری که در امر به معروف و نهی از منکر به کار می برید، تأمین و تضمین شده است پروردگار متعال به شما فرمان داده که بی هول و هراس مردم را خواه امیر و خواه اسیر، خواه وضیع و خواه شریف به معروف تشویق کنید و از منکر باز بدارید، ولی قدرت ارباب قدرت و ثروت مردم دنیا پرست کجا گذارد که لب بگشایید و حق بگویید.قومی تیره بخت و سیه روزگار باشید که به نا حق بر مسند قیادت و امامت نشسته اید. نه از جای خود برمی خیزید تا آنان که شهامت و گذشت دارند، بر این مسندقرار بگیرند و حق ّ الهی را فرو بگذارند، و نه خویشتن تکلیف خود را ادا می کنید. مردمی پست و فرو مایه باشید، زیرا حق ّ را در زیر پای تحقیر و تدبیر واگذاشته اید و به حشمت و شوکت باطل پناه آورده اید.شما سنن پیغمبر (ص) را ترک گفته اید، شما

آداب مرضیه اولیای خدا را فراموش کرده اید.آه چه نیکو بود برای رضای خدا از دل خواه خود می گذشتید، و شهوات خود را در راه حق و حقیقت فدا می ساختید، در این هنگام با چشم سر می دیدید که اوامر الهی از نفس شما صادر می شود و به سوی شما باز می گردد.نه از صولت ظالم می اندیشیدید، و نه به انعام و اکرامش چشم می دوختید، بدون بیم و امید به آنچه که بر عهده شماست می پرداختید. ولی افسوس که بر سفره ناپاک ستمکاران زانو به زمین نهاده اید و طوق و حلقه بندگی و اطاعت آنان را برگردن گرفته اید.احکام الهی را به آنان واگذاشته اید تا هر چه مقتضای شهوت و غضبشان باشد، به کاربرند. زمام امور را به دست اشتباه کار گروهی شهوت پرست و فرومایه تسلیم داشته و خویشتن به گوشه امن و امان پناه برده اید.»با توجّه به خطبه فوق فریادهای بیداری حسین بن علی (ع) به جان تشنه مان می نشیند و فریادگری اش را که لازمه پیدا شدن جایگاه رفیع امر به معروف و نهی از منکر در هر زمان و مکان است درمی یابیم لذا در بخش بعد به نکته ها و درس های عمیق ازجنبه های مختلف که تأمل برانگیز است می پردازیم

نکته ها در خطبه بیداری