دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 1017

این پیر هرات با وجود درد و سوز صوفیانه یی که در کلام او هست خشونت و صلابت یک شیخ الاسلام حنبلی هم هرگز در وجودش فروکش نکرد.

گذشته از حفظ قرآن به حدیث رغبت مخصوص داشت به علاوه شعر بسیار حفظ می کرد و خود نیز شعر می گفت.

تدریس وی بیشتر عبارت بود از تفسیر قرآن، و این کار تا پایان عمر شغل عمده او بود.

از قول وی نقل می کنند که در تقریر تفسیر خویش به یکصد و هفت تفسیر رجوع کرده ام.

این تفسیر دقیق و طولانی تحریر نبود تقریر بود. از این روست که میراث تفسیر وی را باید مخصوصا در کشف الاسرار میبدی جست. مجالس تفسیر او در واقع درس معرفت و درس ذوق و حال بود.

شهرت بیشتر شیخ به سبب «مناجات نامه» اوست که به نثر

مسجع و روان فارسی است. مهمترین اثر وی در تصوف کتاب «منازل السائرین» است که شیخ در ضمن آن منازل صدگانه یی که صوفی در طی مقامات خویش می بایست بسر آورد بیان می کند برای این کتاب شروح متعددی نوشتند از جمله شرح عبد الرزاق کاشانی (م 751).

اثر دیگر او کتاب «الاربعین فی الصفات» یا الاربعین فی دلائل التوحید» است این رساله جنبه تجسیم تفکر کلامی او را که اعتقاد به مذهب امام حنبل نیز مقتضی آن هست نشان می دهد. از رساله «محبت نامه» هم که در تفسیر بسیاری از الفاظ صوفیه است فواید جالبی بدست می آید.

وی گذشته از متکلمان با فلاسفه هم مبارزه می کرد و آندو را اهل بدعت می شمرد. و رساله ای بنام «ذم الکلام» تالیف نموده است.

مشایخ او: 1 «قاضی ابو منظور ازدی (م 410) که استاد وی در حدیث بود.