دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 1292

و کلمه"هدی"به معنای هادی یا هر چیزی است که مایه هدایت باشد، و همچنین کلمه"رحمه"به معنای مایه رحمت است، و این دو کلمه حال از کتابند، مانند بصائر، که آن نیز حال بوده و همان مفسری که بصائر را مفعول له گرفته بود، این دو کلمه را هم مفعول له گرفته است.

و معنایش این است که: سوگند می خورم که ما به موسی کتاب دادیم، که همان تورات است، و این کتاب را بعد از هلاکت اقوام گذشته دادیم، چون حکمت اقتضاء می کرد که دعوت به دین توحید و انذار بشر از عذاب را تجدید کنیم، لذا این کتاب را به موسی دادیم، در حالی که پر از حجت ها و براهین واضح و روشنگر بود که انسانها به وسیله آن حجت ها به معارف حقه و به سوی هدایت راه می یابند، و نیز رحمتی بود که انسانها به وسیله عمل به دستورات و شرایع و احکام آن مشمول رحمت می شوند، این کتاب را نازل کردیم برای این که انسانها متذکر شده، آنچه از عقاید و اعمال که بر آنان واجب است بشناسند، و بفهمند که به چه

عقایدی باید معتقد باشند، و چه اعمالی را واجب است انجام دهند.

"و ما کنت بجانب الغربی اذ قضینا الی موسی الامر و ما کنت من الشاهدین"

این آیه شریفه خطاب به رسول خدا (ص) است، و کلمه "غربی"صفت چیزی است که حذف شده، که یا وادی است، و یا کوه، و معنایش این است که: تو در جانب بیابان غربی و یا کوه غربی نبودی که چنین و چنان شد.

"اذ قضینا الی موسی الامر" گویا کلمه"قضاء"در اینجا متضمن معنای عهد است، (چون با کلمه الی متعدی شده)، و مراد به طوری که گفته اند (48) این است که: ما امر را به وی عهد کردیم، و معنای این جمله این است که: ما امر نبوت او را با نازل کردن تورات به وی محکم کردیم، و اما اصل نبوتش را جمله"و ما کنت بجانب الطور اذ نادینا"متعرض آن است، که در دو آیه بعد قرار دارد.و جمله"و ما کنت من الشاهدین "تاکید همان جمله قبل است، یعنی جمله"و ما کنت بجانب الغربی".

و معنای آیه این است که: محمد (ص)! تو حاضر و شاهد نبودی آن هنگامی را که ما تورات را بر موسی در جانب غربی از وادی یا کوه نازل کردیم.

"و لکنا أنشأنا قرونا فتطاول علیهم العمر"

"تطاول عمر"به معنای امتداد یافتن مدت زندگی است، و این جمله استدراک و تبصره است از نفی در جمله"و ما کنت بجانب الغربی"، و معنایش این است که: تو ای محمد (ص)! در آنجا که ما تورات را بر وی نازل کردیم حاضر نبودی، و لیکن ما نسل هایی را بعد از آن پدید آوردیم، و مدت عمر آنان زیاد شد،

و بعد از آن اینک داستان موسی و نزول کتاب بر او را برایت می آوریم، بنابر این در آیه شریفه ایجاز و کوتاه گویی به کار رفته، چون مقام، دلالت بر معنا داشت.