دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 1845

الف) هیچ یک از قسمتهای عهد جدید را نمی توان به صورت قطعی به حواریون نسبت داد؛ و اگر بخواهیم بحثها و دلایل دانشمندان و محققان جدید را مبنا قرار دهیم، باید بگوییم از این مجموعه، که اناجیل متی و یوحنا و رساله های یوحنا و مکاشفه یوحنا و دو رساله پطرس، سنتا به حواریون نسبت داده می شده است، به جز کتاب مکاشفه، استناد بقیه تقریبا به صورت قطعی رد شده است. مضافا این که کتاب مکاشفه هم مورد تردید واقع شده است.

ب) تنها قسمتی از عهد جدید، که نویسنده آن به صورت قطعی مشخص است، هفت یا هشت رساله پولس است.

ج) مسلم است که رساله های پولس نخستین نوشته های عهد جدیدند، و پیش از این که سایر بخشهای عهد جدید نوشته شود، پولس قبل از سال 65 میلادی، در شهرهای مختلف اندیشه های خود را تبلیغ می کرد.

د) انجیل نویسی پس از سال 65 میلادی، یعنی سال کشته شدن پطرس و پولس، آغاز گشته است؛ و سه انجیل همنوا و دیگر قسمتهای عهد جدید از این زمان به بعد نوشته شده اند.

ه) در عهد جدید دو الهیات به چشم می خورد: عیسی خدایی، عیسی بشری. سالها قبل از نوشته شدن بخش عیسی بشری، الهیات عیسی خدایی نوشته شده و در کلیساها خوانده می شده است. بنابراین، شاید بتوان گفت زمانی که انجیل نویسان اناجیل همنوا را می نگاشته اند، چند دهه از آغاز تبلیغ الهیات پولسی گذشته بود؛ و اگر در

آنها تعابیری از قبیل «پسر خدا» وجود دارد، به معنای الوهیت نیست. اما کاربرد لفظ «پسر»، و تصویر رابطه ای خاص میان حضرت عیسی و خدا، تحت تأثیر ادبیات پولسی بوده است، که در آن زمان رواج داشت.

و) غیر از رساله های پولس، انجیل چهارم و سه رساله منسوب به یوحنا نیز از الهیات عیسی خدایی پیروی می کنند. اگر به تاریخ نگارش این چهار نوشته نگاه کنیم، می بینیم فاصله قابل توجهی با تاریخ نگارش اناجیل همنوا دارند؛ یعنی حدود سی سال پس از اناجیل همنوا و بیش از نیم قرن پس از رساله های پولس نگاشته شده اند. بنابراین، با گذشت زمان، الهیات پولسی و عیسی خدایی بیشتر رایج می شده است؛ به گونه ای که این اندیشه در انجیل چهارم و برخی رساله های منسوب به یوحنا از رساله های پولس شدیدتر و صریحتر شده است.

ز) رساله های پولس یک عقیده و اندیشه و یک الهیات ویژه را ترویج می کرده که شخصیت مسیح در آن نقش محوری و اصلی را داشته است. همچنین این عقیده سالها ترویج و تبلیغ می شده و بعدها زندگینامه حضرت عیسی در اناجیل همنوا نگاشته شده است. از این رو، شاید کسی بتواند ادعا کند که این زندگینامه تحت تأثیر آن عقاید نگاشته شده است.

ح) پولس خود را مأمور تبلیغ در میان غیریهودیان خواند، و غیریهودیان در بخش بسیار وسیعی از امپراتوری روم ساکن بودند؛ و بی آن که اطلاعی از یهودیت داشته باشند، ابتدائا با روایت پولسی از مسیحیت آشنا گردیدند؛ و به زودی اکثریت مسیحیان را همین غیر یهودیان تشکیل دادند. بنابراین، نقش ویژه رساله های پولس و تعالیم او در مسیحیت روشن می شود. این نفوذ و تأثیر تا حدی است که برخی از مسیحیان می گویند:

«پولس حواری را غالبا دومین مؤسس مسیحیت لقب داده اند»؛ (155) «پولس به خاطر توسعه یافتن افکارش مخصوصا توسط دسته ای از نویسندگان در پایان قرن اخیر متهم به این شده است که آن قدر مسیحیت را تغییر داده که گویی مؤسس دوم آن است». (156)