دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 1939

علمی عنوان کرده بود.عرصه مرتبه اول، موجوداتی هستند که به ادراک حسی شناخته می شوند.ما بعد الطبیعه در محدوده موجود بما هو موجود است که مرتبه ای بالاتر از علم تجربی است.ولی ما بعد الطبیعه چون معرفتی عقلی است، در بند مفاهیم عقلی است و راه به حقیقت نمی برد.ولی معرفت مرتبه ای بالاتر دارد که ورای عقل است.در این مرتبه حق تعالی رؤیت می شود وبدون وساطت عقل و استدلال، علم به او می یابیم.الهیات نیز با اینکه ورای ما بعد الطبیعه است و مستنیر از مشکات وحی، چون در مرتبه فکر عقلی است، راه به این مرتبه ندارد.اما در ورای الهیات، حکمتی است که مستفاد از معرفت قلبی است و شرح آن خصوصا در آثار قدیس یوحنای صلیبی (34) آمده و حتی ورای تصوری است که توماس اکوئینی از تجارب عرفانی داشته است.با این معرفت قلبی و ذوق عرفانی، روح به لقاء الله می رسد و «انسان به اعلی مراتب معرفت دست می یابد.» (35)

ماریتن با رأیی که درباره معرفت انسانی اختیار کرد، وارد در سایر حوزه های نظری و علمی بشری نیز گردید.فلسفه تومائی نو نزد ماریتن اصل و مبنای طرح سایر مباحث از قبیل اومانیسم مسیحی و نظام دموکراسی و هنر است.وی در همه این مباحث سعی کرده قدرت و استعدادفلسفه خالده را در حل مشکلات دوره معاصر نشان دهد. (36)

اتین ژیلسون (37)

وی در سال 1884 در پاریس به دنیا آمد و در سال 1978 در اوسر (38) درگذشت.پس از تحصیل دردانشگاه مانند ماریتن در کلژدوفرانس (39) در دروس هانری برگسون حاضر شد.سپس به تدریس دردانشگاههای لیل (40)، استراسبورگ و پاریس اشتغال ورزید.در اروپا و آمریکای شمالی سخنرانی و تدریس کرده و در تأسیس مؤسسه تحقیقات در قرون وسطی

در تورنتو در سال 1929مشارکت کرده است.در سال 1932 به عضویت کلژدوفرانس و در سال 1946 به عضویت آکادمی فرانسه در آمد.

ژیلسون تألیفات بسیاری به دو زبان فرانسه و انگلیسی از خود بر جای نهاده است که بسیاری از آنها مجموعه دروس یا سخنرانیهایش در دانشگاهها و محافل علمی غرب است (41).آثارعمده اش عبارتند از: روح فلسفه قرون وسطی (1932)، وحدت تجربه فلسفی (1937)، عقل ووحی در قرون وسطی (1937)، خدا و فلسفه (42) (1941)، وجود و برخی فلاسفه (1949)، تاریخ فلسفه مسیحی در قرون وسطی (1955)، نقاشی و واقعیت (1955)، روح فلسفه تومائی (1964).

ژیلسون همچون توماس اکوئینی ما بعد الطبیعه را علم به اصول و مبادی و علل اولیه اشیاءمی دانست.او علی رغم رأی کریستین و ولف بر آن نیست که ما بعد الطبیعه، علم وجود « (ontology) » و به عبارت دیگر تحقیق کلی در باب وجود متمایز از الهیات عقلی است.ژیلسون ما بعد الطبیعه را علم واحدی می دانست که از تحقیق در باب موجود بما هو موجود آغاز کرده و به تحقیق درباره خدا از آن حیث که علت اولای وجود است، اشتغال می ورزد.در اینجاما بعد الطبیعه به تمامیت خود می رسد، زیرا خدا «فعل متعالی وجود» (the supreme Act Of existing) است و چون ماهیتش، وجودش است، ما به او علم نداریم.اما در فلسفه مسیحی آموخته ایم که جایی که ما بعد الطبیعه ختم شود، دین آغاز می گردد.خدای ما بعد الطبیعه همان خدایی است که با موسی سخن گفت.باید متوسل به حقایقی شد که عقل از فهمش عاجز است و وحی و کتاب مقدس مددکار انسان می گردد. (43)

ژیلسون وجود را منشأ اول معرفت می دانست، زیرا هر یک از حیثیات موجودات واقعی

وحتی غیر واقعی در ذیل عنوان وجود شناخته می شوند.به نظر او فیلسوفان غالبا یکی از حیثیات و حالات وجود را جایگزین آن کرده اند.چنانکه برخی وجود را حقیقتی می دانند که بر حسب تعاریف ماهوی معلوم می گردد.در نظر ایشان، حاق حقیقت، ماهیت است و وجود موجودات عارض بر ماهیت یا حالتی از ماهیت آنهاست که تنها عملش نشان دادن وجود خارجی اشیاء درقیاس با وضعیت امکانی آنهاست.با این وصف، می توان از وجود موجودات صرف نظر کرد یاآن را بین الهلالین قرار دارد و لا اقتضا دانست.ژیلسون این گونه فلسفه ها را که دائر بر عدم منشئیت اثر و اصالت وجود هستند «وجود شناسیهای ماهوی» « (ontologies of essence) » می نامد.اما به نظر او آکوئیناس مدعی است که وجود « (esse) » نه تنها امری معقول و مفهوم است بلکه منشأمعقولیت و اعتبار ماهیت نیز می گردد.اصل و باطن هستی، ماهیت نیست بلکه وجود است که عبارت از «فعلی است که موجود به واسطه اش وجود دارد» « (actus essendi) ».

بدین قرار ما بعد الطبیعه اساسا اصالت وجودی است که البته با اصالت وجود مختارفیلسوفان جدید اگزیستانسیالیست مغایر است.چرا که در فلسفه اخیر درست است که ماهیت طرح نمی شود ولی وجود هم بی معنی و محال تلقی می گردد.ژیلسون خصوصا در کتاب وجود و برخی فلاسفه (44) نشان می دهد که فلسفه تومائی، فلسفه ای اصالت وجودی « (existentialism) » است که «فعل وجود» را مبنای ما بعد الطبیعه می داند.