دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 702

2 حاتم بن ابراهیم داعی سوم متوفای 612 ه که جوابهای ارزشمند او به حمله های غزالی در بیست تصنیف مهم از آثار او منعکس است.

3 علی بن محمد بن الولید داعی پنجم متوفای 612 ه که علاوه بر آثار دیگر، کتاب دامغ الباطل را در جواب اثر بزرگ ضد اسماعیلی غزالی با عنوان المستظهری نوشته است.

4 حسین بن علی داعی هشتم متوفای 657 ه.از او خلاصه ای در الهیات و معاد شناسی چاپ شده است.

5 ادریس عماد الدین یمنی داعی نوزدهم متوفای 872 ه.از

وی به عنوان مورخ و فیلسوف اسماعیلی آثار مهمی برجای مانده است.

در اینجا به دوره هندی می رسیم و از این دوره، اثر عظیم حسن بن نوح هندی بهروشی متوفای 939 ق را یادآور می شویم که هفت مجلد بزرگ را شامل می شود.

در جریان این دوره شاخه مستعلی به دو شاخه فرعی داودی و سلیمانی تقسیم می شود.در اینجا نیز دهها عنوان کتاب شناخته شده اند، اما با کمال تأسف برای محققان عنوانهایی بیش نیستند.

آثار اسماعیلی الموتی

آثاری که در زمینه مذهب اسماعیلی الموت (اسماعیلیه نزاری در ایران) بر جای مانده، به طور عمده از مؤلفان شیعی دوازده امامی است که از آن جمله دو رساله از خواجه نصیر الدین طوسی می باشد که مهمترین آنها روضه التسلیم نام دارد.مذهب اسماعیلی پس از سقوط الموت در کسوت تصوف به حیات خود ادامه داد و از آن پس در ادبیات صوفیان نوعی ابهام وجود داشته است.به نظر می رسد قهستانی (متوفای حدود 720 ق) نخستین کسی بود که از اصطلاحات صوفیانه برای بیان مضامین اسماعیلی استفاده کرد.از سید سهراب ولی بدخشانی (که در حدود سال 856 ق به نوشتن مشغول بود) و ابو اسحاق قهستانی (نیمه دوم قرن پانزده میلادی) اثری مهم در فلسفه اسماعیلی به یادگار مانده است.خیر خواه هروی (متوفای پس از سال 660 ق) نویسنده ای پرکار بود که اساسی ترین اثر او کلام پیر است و بسط هفت فصل ابو اسحاق قهستانی به شمار می رود، و همراه روضه التسلیم نصیر الدین طوسی کامل ترین طرح فلسفه اسماعیلی سنت الموتی موجود است.از پیر شهاب الدین شاه حسینی، فرزند ارشد آقاخان دوم (متولد سال 1850 میلادی) چند رساله به یادگار مانده که دست کم خلاصه های

بسیار خوبی از عرفان اسماعیلی است. (1)