دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 919

آثار

میرزا محمد کتابهای متعددی نوشته که غالبا در فقه، کلام و در دفاع از تعالیم اخباریه و مخالفت با تعالیم اصولیان است. نوشته های میرزا محمد، بالغ بر 80 کتاب و رساله است که ابراهیم بن میرزا احمد مجموعا 30 کتاب و 56 رساله و 2 دیوان شعر او را فهرست کرده است (ص 316321). بیشتر آثار وی به عربی، و برخی نیز به فارسی است.

الف - چاپی

.1 آیینه عباسی در نمایش حق شناسی، که به نام امالی عباسی نیز فهرست شده است. این کتاب به فارسی است و به

دستور عباس میرزا در رد عقاید یهود، نصاری و مجوس و اثبات نبوت نوشته شده است (آقا بزرگ، 1/53، 2/318). مشار از چاپ کتاب گزارش کرده است (5/588).

.2 ایقاظ النبیه، در فقه که میرزا ابراهیم از نوادگان میرزا محمد آن را تصحیح کرده، و جزء اول کتاب را همراه با مقدمه ای در 1356 ق/1937 م در مصر به چاپ رسانده است.

.3 دوائر العلوم. مؤلف در این کتاب مطالب خود را از دانشهای گوناگون در دایره هایی گرد آورده، و فهرست آنها را در آغاز کتاب یادآور شده است. این کتاب که نام دیگر آن تحفه الخاقان است (آقا بزرگ، 8/267)، در 1402 ق در قم به چاپ رسیده است.

.4 البرهان فی التکلیف و البیان، در بیان تکلیف و اسباب آن و تشیید مسلک اخباری و در مجتهدان که علی محمد باب آن را حاشیه کرده، و برخی از مطالب آن را مورد اعتراض قرار داده است. به این اعتراضات، توسط یکی از شاگردان میرزا محمد به نام میرزا محمد باقر لاری دشتی در الکلمات الحقانیه که شرحی بر کتاب البرهان است، پاسخ گفته شده است (معلم، 3/936). البرهان که البرهانیه نیز خوانده شده، در 1341 ق در بغداد به چاپ رسیده است.

.5 فتح الباب، که میرزا محمد آن را برای یکی از شاگردانش به نام ملا عبدالحسین تألیف کرده است (همو، 3/938). این کتاب در 1342 ق به اهتمام جمال الدین میرزا احمد اخباری به چاپ رسیده است.

.6 مصادر الانوار فی الاجتهاد و الاخبار، که در 1341 ق در بغداد و در 1342 ق در نجف انتشار یافته است.