دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 926

خلاف اصولیان در هنگام تعارض اخبار، ترجیح را با تمسک به برائت اصلیه جایز نمی شمارند، چنانکه استرابادی در فوائد المدنیه می گوید: من معتقدم که تمسک به برائت اصلیه به طور کلی، تا پیش از اکمال دین صحیح بود، لیکن پس از آنکه دین به سر حد کمال رسید، برای برائت مزبور محلی باقی نماند، زیرا اخبار متواتر از ائمه در هر واقعه ای که مردم نیازمند بدان هستند، رسیده و تا روز قیامت حقایق موضوعات ثابت گردیده و نیز برای هر گونه اختلافی که دو نفر با هم دارند، حکمی تعیین شده است (ص 106)؛ اخباریان گونه هایی از قیاس چون قیاس اولویت، قیاس منصوص العله و نیز تنقیح مناط را که اصولیان آنها را معتبر می شمارند، در شمار قیاسهای نهی شده در احادیث شمرده اند و آن را باطل می انگارند (دزفولی، 3 به بعد؛ خوانساری، 1/127130؛ نیز نک: امین، 3/223).

درباره ارتباط مسلک شیخیان با اخباریان نظرات گوناگونی وجود دارد. گرچه بزرگان شیخیه خود منکر هر گونه ارتباط با اخباریان هستند، اما مخالفان ایشان قائل به نوعی ارتباط ریشه ای میان شیخیه و اخباریه اند و معتقدند که پیدایی مسلک شیخیه متأثر از اندیشه اخباریگری بوده است (رازی، 1/168). همچنین برخی معتقدند که شیخیان نه کاملا پیرو اصولیان بوده اند و نه کاملا پیرو اخباریان، بلکه مسلک آنان راهی میان اصولی و اخباری بوده است (نک: ه د، شیخیه).

این نکته قابل ذکر است که در حوالی نیمه دوم سده 20 م تحقیقات درباره اخباریان بسیار فزونی یافت، اخباریان و در کنار آن اصولیه مورد توجه پژوهشگران اروپایی قرار گرفتند. در 1958 م اسکارچا در مقاله ای با عنوان «درباره مباحثات میان اخباریان

و اصولیان امامیه ایران» (2) به تفصیل آراء و نظرات آنان را نقد و بررسی کرد و به بیان برخی اختلافات میان ایشان پرداخت. پس از وی مادلونگ در 1980 م طی مقاله ای در ذیل «دائره المعارف اسلام» ضمن تحقیق، به شناساندن این فرقه پرداخت (نک: « EI2،S »). کولبرگ نیز در 1985 م مقاله ای با عنوان «اخباریان» تألیف کرد (ایرانیکا).

مآخذ

استرآبادی، محمد امین، الفوائد المدنیه، چ سنگی؛ امین، محسن، اعیان الشیعه، به کوشش محسن امین، بیروت، 1403 ق؛ اعتماد السلطنه، محمد حسن، المآثر و الآثار، چ سنگی، کتابخانه سنائی؛ بحرانی، یوسف، لؤلؤه البحرین، به کوشش محمد صادق بحرالعلوم، قم، مؤسسه آل البیت؛ تنکابنی، محمد، قصص العلماء، تهران، 1369 ق؛ حائری، عبدالهادی، تشیع و مشروطیت ایران، تهران، 1360 ش؛ حر عاملی، محمد، امل الآمل، به کوشش احمد حسینی، نجف، 1385 ق؛ همو، وسائل الشیعه، بیروت، 1389 ق؛ خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات، قم، 1391 ق؛ دزفولی، فرج الله، «فاروق الحق»، در حاشیه حق المبین؛ رازی، محمد، آثار الحجه، قم، 1332 ق؛ سید مرتضی، علی، «رساله فی الرد علی اصحاب العدد»، رسائل الشریف المرتضی، قم، 1405 ق، ج 2؛ شهرستانی، محمد، الملل و النحل، به کوشش محمد بن فتح الله بدرانی، قاهره، 1357 ق/1936 م؛ صالحی، عبدالحسین، مقدمه بر غنیمه المعاد فی شرح الارشاد (موسوعه) برغانی، تهران، مطبعه احمدی؛ فیض کاشانی، محسن، ده رساله، به کوشش رسول جعفریان، اصفهان، 1371 ش؛ قزوینی رازی، عبدالجلیل، نقض، به کوشش جلال الدین محدث ارموی، تهران، 1331 ق؛ کشمیری، محمد علی، نجوم السماء، چاپخانه جعفری، 1303 ق؛مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، نجف، 1350 ق؛ مدرس، محمد علی، ریحانه الادب، تبریز، 1346

ق؛مدرسی طباطبائی، حسین، مقدمه ای بر فقه شیعه، ترجمه محمد آصف فکرت، مشهد، 1368 ش؛ مفید، محمد، اوائل المقالات، قم، 1413 ق؛نفیسی، سعید، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، تهران، 1335 ش؛نیز: « EI2،S؛Iranica »

پی نوشتها

«. 1. Tsitsianov »

«.250211/ROS،XXXIII،<<... Intornoalle controversietra Ahbarioe Usuli>>،. 2. Scarcia،G »