دانستنیهای ادیان و مذاهب صفحه 932

8 قیاس: می گویند هر چند قیاس مفید ظن است ولی شارع امر به اخذ آن در مواردی مثل معرفت قبله و وقت... نموده است و لذا حجت است، استحسان و مصالح مرسله را هم نوعی قیاس می دانند؛ و در این جهت با مالکیه توافق تام دارند.

9 استصحاب: استصحاب را دلیل مستقل نمی دانند به چهار قسم تقسیم نمودند: 1استصحاب برائت اصلیه 2استصحاب ملک و استمرار ملکیت 3استصحاب وضوء در مورد کسیکه یقین بوضوء داشته و در آن شک نموده است 4استصحاب حال یا

وصف مثل استصحاب حیات برای کسیکه مفقود شده است تا اثبات ارث برای او بشود.

10 عقل غیر قطعی: در صورتی که هیچ یک از ادله نباشد نوبت به عقل غیر قطعی می رسد. توضیح عقل غیر قطعی در مواردی که هیچ دلیلی نداشته باشیم دیگران می گویند اصل اشیاء اباحه یا خطر است و بعضی نیز استصحاب اباحه اصلیه می کنند ولی در نظر زیدیه اینجا عقل است که چون حسن و قبح اشیاء و افعال را درک می کند از راه نفع یا ضرر داشتن اشیاء در این موارد حکم به اباحه یا منع می کند.

برگرفته از کتاب مناهج الاجتهاد فی الاسلام از ص 728 تا ص 736

تالیف: دکتر محمد سلام مذکور

اباضیه

اصول و مبانی فقهی

اباضیان تقلید را در اصول عقاید جایز نمی دانند، اما در فروع و مسائل فقهی فقط در مواردی آن را جایز می دانند که دلیلی از کتاب، سنت، اجماع امت یا عقل در دست نباشد (جیطالی، 1/257؛ قس: معمر، 2 (2) /229). در توجیه این نظر می گویند که حقیقت تقلید، پذیرفتن سخن کسی است بی طلب دلیل و برهان؛ و در جایی که دلیلی از کتاب، سنت، اجماع امت یا عقل موجود باشد، تقلید بی معنی است (جیطالی، 1/258).

اباضیه بر خلاف بیش تر فرق اسلامی باب اجتهاد را بسته نمی دانند (نک: معمر، 1/7172). و استنباط احکام را بر مبنای کتاب، سنت، اجماع امت و عقل جایز می شمارند (جیطالی، همانجا) و معتقدند که مجتهد باید عالم در لغت، اصول دین، اصول فقه و مصادر ادله (کتاب، سنت و اجماع) باشد. اما در باب تجزی اجتهاد، میان علمای اباضی اختلاف نظر وجود دارد (معمر، 1/7273).