بدعت معیارها و پیامدها صفحه 70

مردی یهودی نزد حضرت علی (ع) آمد و عرضه داشت: «یا امیرالمؤمنین! پروردگار ما از کی بوده است؟» فرمود:

اِنَّما یُقَالُ مَتی کَانَ لِشَئءٍ لَمْ یَکُنْ فَکَانَ ورَبُّنَا تَبارکَ وتَعالَی هُوَ کَائنٌ بِلا کَیْنُونَةِ کَائِنٍ، کَانَ بِلاَ کَیفٍ یَکُونُ کَانَ لَمْ یَزَلْ بِلاَ لَمْ یَزَلْ وبِلاَ کَیِفٍ یَکُونُ، کانَ لَمْ یَزَلْ لَیْسَ لَهُ قَبلٌ، هو قَبْلَ الْقَبْلِ بلا قَبْلٍ وبلاغَایةٍ ولا مُنْتَهَی غَایَةٍ ولاَغَایَةٍ إِلَیْهَا، غَایَةٌ انْقَطَعَتِ الغَایَاتُ عَنْهُ، فَهُوَ غَایَةُ کُلِّ غَایَةٍ.(1)و (2)

تنها در صورتی می‌توان پرسید چیزی از کی بوده [است]، که آن چیز در زمانی نبوده و بعد ایجاد شده باشد. اما پروردگار ما، تبارک و تعالی، بدون اینکه صفات موجودات را داشته باشد، موجود بوده است(3)؛ او بدون هیچ کیفیتی موجود بوده (4)؛ خداوند همواره جاویدان بوده است حتی قبل از اینکه مفهوم جاودانگی به وجود آمده و بدون [اینکه هیچ چیزی از مقوله] کیف [با او باشد که در این صورت لامحاله حادث خواهد بود]. (5)او بوده و قبلی نداشته، بلکه او قبل از

1- برای آگاهی بیشتر ر. ک: شرح اصول کافی، ج ٣، ص ١٢۶؛ بحار الانوار، ج ٣، ص ٢٨۵؛ نور البراهین، سید نعمت الله جزایری، ج ١، ص ۴٣١. پاورقی . مترجم
2- توحید، ص ٧٧.
3- چون همه موجوداتی که ما می‌شناسیم، وجودشان از نوع وجودِ حَدَثی است؛ یعنی سرانجام در زمانی موجود نبوده و در برهه‌ای خاص از زمان به وجود آمده‌اند. درحالی‌که وجود باری تعالی وجود حدَثی نیست و قبل از خلقت زمان نیز بوده است و برای بودنش نمی‌توان آغازی تصور کرد. ازاین‌رو، بودنش مستند به حقیقتِ بودن است، نه بودنی زاید بر ذات؛ چنان‌که در سایر موجودات است. مترجم
4- یعنی هیچ صفتی از صفات موجودات که زاید بر ذاتش باشد، در او راه ندارد. مترجم
5- منظور، کیف در مقابل کمّ است که هر دو از مقولات فلسفی هستند، اما در بیان اینکه چرا امام ع عبارت: «وَ بِلا کَیفٍ یکُونُ » را تکرار فرموده‌اند، چند احتمال وجود دارد: ١. تأکید بر جمله اول. ٢. اینکه جمله اول برای نفی کیفیات جسمانی یا حادث است و دومی برای نفی صفات حقیقیه زائده یا قدیمه؛ ٣. اینکه مراد از جمله دوم این باشد که وجودِ خداوند در ازل و اتصاف ذات مقدسش به این وجود، کیفی نداشته است؛ بنابراین، اشاره به نفی معلولیت یا زاید بودنِ این وجود است. مترجم .