بیان حق صفحه 92

میزان چیست؟!

فلاسفه که پیرو عقل بوده و برای عقل حاکمیّت قائل بودند، گفتند: ممکن است عقل اشتباه بکند، انسان جایزالخطا است، از کجا بفهمیم که این حکم عقلی صحیح است یا باطل؟ میزان می خواهد.

خلاصه با قدرت فکری ارسطو علم منطق را (که او را میزان می نامند) تدوین کردند و می گفتند اگر کسی علم منطق را رعایت کند دیگر خطا در استدلال هایش راه نمی یابد.

حاجی سبزواری می فرماید:

قانُونُ آلِیٍ یَقِی رِعایَتُهُ

عَنْ خَطَأِ الفِکْرِ وَ هذا غایَتُهُ

تا آن جا که می فرماید:

ألَّفَهُ الحَکِیمُ رَسْطالِیسُ

مِیراثُ ذِی القَرْنَیْنِ القِدِّیسُ

وَ المُلْهمُ المُبْتَدِعُ القَدِیمُ

حَقٌّ عَلِیمٌ مَنّهُ عَظِیمُ

او می گوید: ارسطو آمد و منطق را درست کرد، به نام علم میزان، که حق و باطل افکار را با منطق بسنجند.

این ها راهشان را رفتند، نوبت رسید به آقایان اهل اشراق، گفتند: ما تابع الهامات قلبی هستیم، هر چه به قلبمان القاء شد همان حق است. آن وقت سؤال پیش آمد که به قلب من چیزی القاء می شود، به قلب شما خلافش القاء می شود، و به قلب شخص سوّمی مطلب