ترجمه المراجعات : گفت و شنودهای مذهبی حق جو و حق شناس صفحه 329

«حق خویش» را فدای «حیات مسلمانان» خواهد کرد.(1) امّا تصمیم گرفت، در عین فدا ساختن، به نحوه ای «حقّ خویش در مورد خلافت» را نیز حفظ کند؛ و آنچنان- در برابر کسانی که از حقّ وی روی گردانده اند- «احتجاج» نماید که به «اتّحاد مسلمانان» لطمه ای وارد نشود، به گونه ای که «فتنه»ای که موجب بهره برداری دشمن می شود، به وجود نیاید؛ لذا، در خانه نشست تا او را با «اجبار» و بدون خونریزی از خانه خارج ساختند؛ چرا که اگر خود به سوی آنها می رفت، حجّتش

*****

1- آن حضرت خود- در نامه ای که به اهل مصر همراه «مالک اشتر» نوشته- به این معنی تصریح فرموده است. در آن نامه چنین آمده:

«امّا بعد، خداوند سبحان، محمد را مبعوث ساخت که بیم دهنده جهانیان و شاهد و پاسدار پیامبران باشد. پس آنگاه که وی از جهان رخت

بر بست، مسلمانان به نزاع پرداختند. به خدا سوگند! هرگز در قلبم خطور نمی کرد که عرب این امر را پس از او صلّی الله علیه و آله و سلّم از اهلبیتش برگیرند و آن را از من باز دارند (ولی چنین کردند!) مشاهده کردم مردم برای بیعت با فلان هجوم بردند! من دست کشیدم و دخالت نکردم تا آنکه دیدم گروهی از اسلام دست برداشته و مردم را به سوی نابود ساختن دین محمد صلّی الله علیه و آله و سلّم دعوت می کنند! از این ترسیدم که اگر اسلام و اهل آن را یاری نکنم- با اینکه در آن شکاف و یا نابودی مشاهده می کنم- مصیبت آن بزرگتر را از دست رفتن حکومت بر شما می باشد، چرا که حکومت و ولایت متاعی است ناچیز و چند روز بیش دوام ندارد، همچون سراب و یا همچون ابر به زودی از بین می رود، لذا بود که در آن حوادث به کمکشان قیام نمودم تا باطل از بین رفت و دین آرامش یافت.»- رجوع کنید به نهج البلاغه نامه 62.