اصول عقاید از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام صفحه 120

1- 363. اسفار، ج 6، ص 317.

2- 364. اوائل المقالات، ص 58.

3- 365. قواعد العقائد، طوسی رحمه الله، ص 57.

4- 366. شرح مواقف، ج 8، ص 81.

است، نه در ذات و نه در غیر ذات (حادث لافی محلّ)».(1)

6 - رأی کرامیه:

همان معنای قبلی ولی حادث در ذات.(2)

7 - رأی حسین نجار رازی (320 هجری) از معتزله:

«اراده از صفات ذات است، ولی معنای سلبی دارد، یعنی فاعلیت خداوند از روی اکراه یا سهو نیست، بلکه آگاهانه و از روی اختیار است».

8 - رأی محقق اصفهانی:

«حقیقت اراده، ابتهاج و رضا است و آن بر دو قسم است: اوّل ابتهاج و رضای ذاتی که اراده ذاتی است. دوم ابتهاج و رضای فعلی که اراده فعلی است».

اقوال در حدوث یا قدم اراده الهی

1 - رأی اشاعره:

«اراده، صفتی ثبوتی و زائد بر ذات و قدیم است».

2 - رأی کرامیه:

«اراده، صفتی حادث و حالّ بر ذات است».

3 - قول امامیه:

الف) اراده ذاتی: عین ذات خداوند و مثل ذات، قدیم است.

ب) اراده فعلی: از آنجا که از رابطه بین ذات و افعال الهی انتزاع می شود و یکی از دو طرف رابطه (فعل) حادث است، اراده نیز صفتی حادث است.

اختلاف آرا در تفاوت اراده و مشیت

1 - برخی، اراده و مشیت را به یک معنا گرفته اند.

2 - برخی نیز بین این دو فرق گذاشته اند:

الف) متعلّق اراده وجود است، و متعلّق ماهیت مشیت است.(3)