اصول عقاید از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام صفحه 161

1- 513. توحید صدوق، ص 242، باب 35، ح 1.

2- 514. سوره بقره، آیه 7.

3- 515. بحارالأنوار، ج 5، ص 201.

4- 516. توحید صدوق، ص 243، باب 35، ح 4.

تنگ و وی را در سختی قرار می دهد که در کفر خود - نیز - شک می کند، و[ آن چنان] نسبت به اعتقادات قلبی خود مضطرب خواهد شد که گویی به زحمت در آسمان بالا می رود. خداوند این گونه پلیدی [انکار و مرده دلی را بر کسانی که ایمان نمی آورند قرار می دهد.»

بداء

بداء در لغت: به معنای ظهور پس از خفا و پنهان بودن است.

حمل معنالی لغوی بدا بر خداوند محال است؛ زیرا با علم ازلی و تخلّف ناپذیر او سازگاری ندارد (بداء در مقام ثبوت).

بداء در مورد خداوند در حقیقت ابداء و اظهار بندگی برای خلق است؛ یعنی آنچه را خداوند از قبل می دانسته ولی برای انسان معلوم نبوده، آن را اظهار و آشکار می کند (بدا در مقام اثبات)، (سرنوشت).

بداء در روایات اهل بیت علیهم السلام

1 - بداء محال

الف) امام صادق علیه السلام فرمود: «مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یبْدُو لَهُ فِی شَی ءٍ لَمْ یعْلَمْهُ أَمْسِ فَابْرَءُوا مِنْهُ»؛(1) «کسی که گمان دارد که خداوند عزّوجلّ برای او چیزی ظاهر می شود که قبلاً آن را ندانسته از او بیزاری بجویید.»

ب) و نیز فرمود: «مَا بَدَا للَّهِ ِ فِی شَی ءٍ إِلاَّ کَانَ فِی عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ یبْدُوَ لَهُ»؛(2) «برای خدا نسبت به چیزی بداء حاصل نشد جز این که پیش از آن خدا آن را می دانست.»

2 - بداء جایز

الف) امام علی علیه السلام فرمود: «الْحَمْدُ للَّهِ ِ الَّذِی لا یمُوتُ وَ لا تَنْقَضِی عَجَائِبُهُ لِأَنَّهُ کُلَّ یوْمٍ فِی شَأْنٍ مِنْ إِحْدَاثِ بَدِیعٍ لَمْ یکُنِ»؛(3) «سپاس مخصوص خداوندی است که نمی میرد و عجایبش به نهایت نمی رسد؛ زیرا او در هر روز در موقعیتی از موجودات حادث جدید است که موجود نبوده.»