- پیشگفتار 1
- اعتراف علمای اهل سنت 2
- دانش محدود بشری 4
- اشاره 5
- جایگاه روایات اعتقادی 5
- حجیت روایات اعتقادی 5
- خبر واحد اعتقادی 6
- اکتفای رجوع به اهل خبره 7
- بررسی اشکال دور 10
- تأکید بر ایمان در آیات و روایات 11
- اطلاق ادله حجیت خبر واحد 13
- نقد و بررسی ادله منکران 13
- 2 - عقل و خرد 16
- 1 - احساس و تجربه 16
- منابع معرفت شناسی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 16
- 3 - تاریخ 17
- 5 - وحی 19
- 6 - کشف و شهود 20
- 2 - حبّ دنیا 21
- 1 - هواپرستی 21
- 3 - غرور 21
- 4 - جهل 22
- 6 - آرزوها 22
- 5 - لجاجت و عناد 22
- 7 - گناه 23
- 1 - تقوا 24
- 2 - ایمان 24
- 1 - انگیزه عقلی (دفع ضرر محتمل) 26
- 2 - انگیزه عاطفی (شکر منعم) 26
- 3 - انگیزه فطری 27
- توضیح 28
- اشاره 28
- راه اول: راه قلب و شهود باطنی 28
- آثار معرفت قلبی 32
- امکان معرفت قلبی 32
- معرفت نفس راهی به سوی معرفت شهودی 34
- خداوند را به خودش بشناسیم 34
- توضیح 38
- شناخت خداوند متعال در عالم ذر 41
- وظیفه انبیا و اوصیا در باب خداشناسی 43
- نشانه وجود معرفت فطری 43
- فضیلت عقل و دعوت به تعقّل 45
- ترغیب به تفکّر 47
- اشاره 49
- الف) راه حدوث 50
- توضیح 50
- روایاتی از قسم اول 50
- روایاتی از قسم دوم 51
- اصل علیت در روایات 53
- ج) راه نظم و هدفمند بودن عالم 58
- الف) نظام عمومی خلقت 58
- اشاره 58
- نظام خلقت انسان 59
- ب) نظام خصوصی خلقت 59
- نظام خلقت افلاک 61
- نظام دریاها 62
- نظام خلقت کوه ها 62
- نظام خلقت حیوانات 63
- اهل بیت علیهم السلام و راه هدایت و راهیابی 64
- د) راه هدایت و راهیابی 64
- اشاره 64
- ه ) راه اضطرار و تسخیر 67
- روایات اهل بیت علیهم السلام 71
- توضیح 71
- و) راه فسخ و نقض 71
- ز ) راه محدودیت و صرف الوجود 72
- اهمیت توحید 74
- اهل بیت علیهم السلام و توحید واحدی 74
- اهل بیت علیهم السلام و توحید احدی 75
- اشاره 75
- توضیح روایت 76
- اقسام واحدیت 77
- اقسام ترکیب 77
- استدلال اهل بیت علیهم السلام بر توحید واحدی 78
- عینیت صفات با ذات در روایات 81
- اشاره 83
- توحید افعالی 83
- 1 - توحید در خالقیت 83
- توضیح 83
- کفایت مبدأ فاعلی در خلقت عالم 84
- صدور افعال الهی به نحو تجلّی 85
- توضیح 86
- اشاره 86
- 3 - توحید در تشریع و قانون گذاری 86
- دلیل توحید ربوبی: انتظام عالم 86
- توحید در تشریع و روایات تفویض 87
- 6 - توحید در مالکیت 89
- 5 - توحید در عزّت 89
- 2 - توحید در اطاعت 91
- 1 - توحید در عبادت 91
- اشاره 91
- شرک خفی 92
- اهل بیت علیهم السلام و مبارزه با غلو 92
- دیدگاه اهل بیت علیهم السلام درباره مقدار معرفت به صفات 96
- اشاره 96
- اقوال در معرفت صفات 98
- اهل بیت علیهم السلام و قول به تنزیه 98
- تعداد اسمای حسنای الهی 100
- تدارک تشبیه به تنزیه 100
- اقوال در توصیف خداوند متعال 100
- توقیفی بودن صفات الهی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 101
- اهل بیت علیهم السلام و نفی تشبیه 103
- صفات ذات و صفات فعل 103
- عدم بازگشت صفات ثبوتی به سلبی 103
- علم خداوند به نفس خود 105
- 1 - علم الهی 105
- علم الهی 105
- علم خداوند به اشیا قبل از خلقت 105
- نحوه علم پیشین الهی به موجودات از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 106
- علم به اشیا بعد از خلقت 108
- علم خداوند به جزئیات 108
- علم الهی به جزئیات از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 109
- علم بی منتهای الهی 109
- 2 - قدرت الهی (توانایی) 110
- قدرت الهی (توانایی) 110
- معنای قدرت الهی 110
- قدرت الهی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 111
- اثبات قدرت و توانایی خداوند 111
- خداوند، فاعل مختار است 111
- عدم تعلّق قدرت الهی به غیرممکنات 112
- عمومیت قدرت الهی 112
- توحید در قدرت 113
- خداوند قادر بالاراده است 114
- رعایت مراحل در بیان قدرت الهی 114
- 3 - حیات الهی 115
- آراء مختلف در مورد کیفیت حیات الهی 115
- حیات الهی از دیدگاه روایات 115
- حیات الهی 115
- 1 - حیات، صفت ذاتی خداوند 115
- 3 - حیات ابدی خداوند 116
- ازلیت و ابدیت خداوند 117
- 5 - حیات ازلی خداوند 117
- ازلیت و ابدیت از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 117
- 4 - حیات الهی قابل توصیف نیست 117
- 4 - ازلیت و ابدیت خداوند 117
- 5 - صفت غنی 118
- اراده 119
- اقوال در حقیقت اراده الهی 119
- اقوال در حدوث یا قدم اراده الهی 120
- اختلاف آرا در تفاوت اراده و مشیت 120
- اشاره 121
- اراده الهی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 121
- ب) فرق اراده فعلی خداوند با اراده انسان 121
- الف) اشاره به اراده خداوند 121
- اقسام اراده الهی 121
- د) تقسیم اراده به اراده ذاتی و فعلی 122
- ه) تغایر علم بالاراده 122
- ج) اراده از صفات فعل است 122
- 7 - کلام الهی 123
- ز) عمومیت مشیت الهی 123
- کلام الهی 123
- و ) یکی بودن اراده با مشیت 123
- ب) اشاره به کلام قولی الهی 124
- کلام الهی در روایات اهل بیت علیهم السلام 124
- ج) اشاره به کلام فعلی الهی 124
- توضیح 124
- الف) اشاره به اصل کلام الهی 124
- 8 - صفت صدق 125
- صفت صدق 125
- الف) تحقیق و تأویل 125
- آراء در صفات خبریه 125
- صفات خبری از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 126
- 9 - سمیع و بصیر 126
- سمیع و بصیر 126
- ج) حمل بر ظاهر 126
- ب) تفویض و توقّف 126
- صفت سمیع و بصیر در روایات اهل بیت علیهم السلام 127
- مظهریت تام انسان کامل نسبت به صفات الهی 128
- صفات خبریه 128
- اثر تربیتی اعتقاد به سمیع و بصیر بودن خداوند 128
- 1 - نفی جسمیت 131
- نفی جسمیت 131
- نفی جسمیت خداوند نزد اهل بیت علیهم السلام 131
- صفات سلبی 131
- نفی رؤیت 133
- 2 - نفی رؤیت 133
- امکان رؤیت قلبی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 134
- 3 - نفی حلول و اتحاد 135
- نفی حلول و اتحاد 135
- نفی رؤیت به چشم از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 135
- نفی حلول و اتحاد از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 135
- 4 - نفی زمان و مکان 136
- نفی زمان و مکان 136
- عالم محضر خداست 138
- دلیل نفی مکان 138
- خداوند، سابق بر زمان و مکان 138
- 5 - نفی تغییر و تحوّل 139
- علّت بلند نمودن دست ها به طرف آسمان 139
- نفی تغییر و تحوّل از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 139
- نفی تغییر و تحوّل 139
- عدل الهی 141
- افعال الهی 141
- حسن و قبح عقلی 141
- اقسام عدل 142
- اشاره 142
- الف) عدل تکوینی 142
- ب) عدل تشریعی 142
- 2 - حقیقت عدل 142
- 3 - اقسام عدل 142
- 1 - معنای عدل 142
- غایتمندی افعال الهی در روایات 144
- 2 - امتحان انسان 145
- قبح تکلیف مالایطاق 145
- 1 - محکم شدن در مقابل شداید 145
- فلسفه مصائب 145
- 4 - اثر گناه 146
- 3 - رسیدن به نعمت و اجر پروردگار 146
- 5 - ادب شدن مردم 147
- 6 - بیداری از خواب غفلت 148
- بلاها در حقّ اولیای الهی 149
- 1 - در حق انبیا و اوصیا 149
- توضیح 149
- الف) تطهیر و کفاره گناه 150
- 2 - در حق مؤمنین 150
- علّت شرور و اختلافات 151
- ج) تدارک گناه به استغفار 151
- اهل بیت علیهم السلام و افعال انسان 152
- آراء درباره افعال انسان 152
- بازتاب عقل در اخلاق عملی 152
- معنای «امر بین الامرین» 155
- قضا و قدر از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 157
- اشاره 157
- 1 - معنای قضا و قدر 157
- 1 - قضا و قدر علمی 157
- قضا و قدر 157
- 2 - قضا و قدر عینی 157
- 2 - تغییر در قضا و قدر 158
- 3 - نهی از تدبّر بر کسانی که قدرت تحلیل آن را ندارند 158
- قضاء الهی بر طبق مصالح بندگان 158
- کیفیت اضلال خداوند 159
- اضلال کیفری 159
- 2 - بداء جایز 161
- بداء 161
- 1 - بداء محال 161
- بداء در روایات اهل بیت علیهم السلام 161
- 3 - اعتقاد به بداء شرط نبوّت 163
- امور تأثیرگذار 163
- 4 - تعظیم و عبادت خداوند با اعتقاد به بداء 163
- اشاره 163
- 3 - دعا و جلب روزی 164
- 2 - تأثیر استغفار در روزی 164
- 1 - صدقه و اثر آن در دفع بلا 164
- 4 - دعا و دفع بلا 164
- 6 - صله رحم و آثار دیگر 165
- ضرورت بعثت 166
- اهل بیت علیهم السلام و ضرورت بعثت 166
- اهداف بعثت 167
- عمومی بودن بعثت 169
- عصمت انبیا 170
- اشاره 172
- حضرت آدم علیه السلام 172
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از عصمت حضرت نوح علیه السلام 174
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از عصمت حضرت موسی علیه السلام 177
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از حضرت یوسف علیه السلام 181
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از حضرت یونس علیه السلام 182
- تنوع معجزات انبیا 183
- وحی 184
- تفاوت نبی و رسول 184
- برتری رسول بر ملائکه 184
- راه های اثبات نبوت پیامبراکرم صلی الله علیه وآله 186
- اشاره 186
- 1 - راه شهود قلبی 186
- الف - اعجاز قرآن 187
- معجزه 187
- 2 - معجزه 187
- اعجاز قرآن 187
- 1 - اعجاز به جهات معنا و محتوا 188
- 2 - جامعیت قرآن 188
- ب - حرکت کردن درخت به امر پیامبرصلی الله علیه وآله 190
- 3 - گواهی پیامبران پیشین 192
- اشاره 193
- توضیح 193
- 4 - قرائن و شواهد بر صدق دعوت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 193
- الف - ویژگی های محیطی 193
- 1 - انحراف مردم از دین 194
- 2 - گسترش فتنه و جنگ 194
- اشاره 196
- 3 - پیروی مردم از هوا و هوس 196
- 1 - اصالت خانوادگی 196
- ب - ویژگی های اخلاقی و نفسانی پیامبرصلی الله علیه وآله 196
- 3 - پرهیز از کارهای زشت 197
- 2 - امانت داری 197
- 5 - بهترین روش زندگی 198
- 4 - شجاعت و شهامت 198
- 6 - تواضع 198
- 9 - عدالت در تمام امور 199
- 7 - تنها خدا را در نظر داشتن 199
- 8 - بی توجّهی به دنیا 199
- د - خصوصیات تعالیم پیامبرصلی الله علیه وآله 200
- ج - پیروان نیک 200
- ه. - روش های اجرایی معقول 201
- نزول وحی بر پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 202
- عمومی بودن بعثت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 203
- عصمت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 203
- نفی سهو از پیامبرصلی الله علیه وآله 204
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از عصمت پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله 204
- علم غیب پیامبرصلی الله علیه وآله 206
- خاتمیت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 206
- حفظ قرآن از تحریف 209
- وحدت از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 211
- امامت عامه 211
- صبر به جهت حفظ اسلام 211
- اهمیت وحدت 211
- محورهای وحدت 212
- 2 - شیطان 212
- 1 - سوء نیت 212
- 1 - دین 212
- 2 - رسول اکرم صلی الله علیه وآله 212
- عوامل تفرقه 212
- 3 - کتاب خدا 213
- 4 - رعایت حقوق طرفین 213
- 5 - ولایت اهل بیت علیهم السلام 214
- امام علی علیه السلام محور وحدت بعد از پیامبرصلی الله علیه وآله 214
- مقابله با تفرقه 215
- خالی نبودن زمین از امام 215
- فرق بین رسول و نبی و امام 215
- اثر نبودن امام در زمین 216
- اتصال وصایت و امامت 217
- 1 - بیان احکام و دعوت مردم به راه خدا 219
- 2 - رفع عذاب به وجود امام 219
- اشاره 219
- فلسفه وجود امام 219
- 4 - وجود امام، منشأ صلاح مردم 220
- 3 - وجود امام به جهت عبادت خدا 220
- 5 - باطل نشدن حجّت الهی 220
- 7 - جلوگیری از تحریف 221
- 8 - رفع اشتباهات جامعه 222
- 10 - امامت، اساس اسلام است 230
- 9 - امامت متمم دین است 230
- 11 - امامت، نظام امت است 231
- 13 - امامت، جانشینی خدا و رسول 231
- 12 - امامت، راهی برای رسیدن به خدا 231
- دعوت هر امتی با امام خود 232
- عدم انقطاع امامت، مگر در چهل روز 232
- وجوب معرفت امام 233
- برتری امامت بر نبوت و رسالت 234
- 1 - برتری 235
- معنای عصمت 236
- عصمت 236
- 2 – عصمت 236
- حکمت عصمت امام 237
- 3 - نصّ 238
- 4 - معجزه 238
- 6 - بصیرت 239
- 7 - موقعیت شناسی 239
- 9 - درک دین 239
- 8 - عالم به سیاست 239
- 11 - تأدیب خود قبل از دیگران 240
- 14 - عدالت در حکم 240
- 12 - طهارت مولد 240
- 13 - اهل لهو و لعب نباشد 240
- 15 - باورع بودن 241
- 16 - حلیم بودن 241
- 18 - مراعات حال فقرا 241
- 17 - مهربانی کردن با رعیت 241
- عدم جواز اطاعت از امام فاسق 242
- 19 - حکم کردن به دستورات الهی 242
- 1 - میراث فرهنگی پیامبرصلی الله علیه وآله 243
- مصادر علوم امام 243
- وجوب خروج بر امامان جور 243
- 2 - تعلیمات پیامبرصلی الله علیه وآله 244
- 3 - کتاب حضرت علی علیه السلام 245
- 4 - مصحف حضرت زهراعلیها السلام 245
- 5 - الهام 246
- 6 - حدیث ملائکه 246
- 7 - علم غیب 246
- ولایت تکوینی امام 247
- علم امام 247
- احادیث دوازده خلیفه 249
- اشاره 249
- لزوم تعیین امام از ناحیه امام قبل 249
- نصّ بر امام علی علیه السلام 250
- توضیح 250
- نصّ بر امامان 250
- وقت علم به امامت 250
- امام علی علیه السلام و آیه تبلیغ 251
- امام علی علیه السلام و آیه «اولی الامر» 251
- امام علی علیه السلام و آیه تطهیر 253
- امام علی علیه السلام و آیه انذار 253
- امام علی علیه السلام و آیه اکمال 253
- نصّ بر امام حسن علیه السلام 254
- نصّ بر امام سجادعلیه السلام 255
- نصّ بر امام حسین علیه السلام 255
- نصّ بر امام صادق علیه السلام 257
- نص بر امام موسی کاظم علیه السلام 257
- نص بر امام رضاعلیه السلام 258
- نص بر امام جوادعلیه السلام 259
- نصّ بر امام هادی علیه السلام 259
- نصّ بر امام حسن عسکری علیه السلام 260
- نصّ بر امام مهدی علیه السلام 261
- مَجاز بودن دنیا 263
- دنیا وسیله ای برای آخرت 264
- انسان برتر از ملائکه 265
- آخرت، حیات باقی است 266
- حقیقت روح 266
- روح، جزء حقیقی انسان 266
- احوال روح 266
- حقیقت مرگ 267
- یاد مرگ 269
- آثار یاد مرگ 269
- کراهت درخواست مرگ 270
- مرگ، مصلحت جامعه 270
- اقسام مرگ 270
- گریه بر اموات 271
- مرگ، امر وجودی است 271
- مرگ، کفاره گناه مؤمن 272
- 1 - ناآگاهی از حقیقت مرگ 272
- کیفیت قبض روح نفوس بسیار در یک لحظه 272
- اثر مرگ 272
- عوامل ترس از مرگ از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 272
- کسانی که هنگام مرگ انسان، حاضر می شوند 273
- 1 - پیامبرصلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام 273
- اشاره 273
- 2 - شیطان 274
- 3 - ملک الموت 274
- برزخ در روایات 275
- بهترین توشه آخرت 275
- اسلام و تعدیل احترام به اموات 275
- 3 - تجسّم اعمال در قبر 276
- 2 - فشار قبر 276
- 1 - سؤال نکیر و منکر 276
- 4 - باز شدن دری به سوی بهشت یا جهنم 277
- صدقات جاریه در برزخ 278
- 6 - اجتماع ارواح 278
- بطلان تناسخ از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 279
- عقبات بین دنیا و آخرت 279
- بدن برزخی 279
- 3 - رفع عذاب 281
- 2 - جلوگیری از آرزوهای غلط 281
- قیامت، غایت نهایی خلقت 281
- 1 - آینده نگری 281
- پایان پذیرفتن عمر دنیا 282
- فنای ارواح 282
- نفخ صور 283
- چگونگی بدن انسان در قیامت 283
- نامه اعمال 284
- 1 - پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله 285
- گواهان در روز قیامت 285
- لزوم گواه و شاهد 285
- 2 - امام معصوم علیه السلام 285
- 3 - روزگار 286
- 4 - گواهی اندام ها 286
- حقیقت میزان 287
- حقیقت معنای توزین 287
- 2 - ذکر توحید 288
- 1 - شهادتین 288
- اشاره 288
- سنگین ترین اعمال 288
- 5 - اخلاص 289
- 6 - نوشته عالمان دین 289
- 4 - صلوات بر محمد و آل محمدعلیهم السلام 289
- 3 - خیر و خیرخواهی در دنیا 289
- عوامل احباط در روایات 290
- 1و2 - حرام خواری و انکار فضائل امیرمؤمنان علیه السلام 290
- 3 - آتش معصیت 290
- حسابرسی در قیامت 291
- 1 - سؤال از ولایت 291
- اموری که در قیامت از آن ها سؤال می شود 291
- 3 - سؤال از حق بنده ها 292
- حسابرسی امامان به اذن خداوند 292
- حقیقت مرصاد «کمین گاه» 292
- رابطه صراط دنیا و آخرت 292
- مخلوق بودن بهشت و دوزخ 293
- خلود جهنّمیان 293
- درهای بهشت 293
- کیفر، مقتضای تجسّم عمل 294
- کسانی که شفاعت می کنند 295
- توضیح 295
- کسانی که شفاعت نمی شوند 295
- وجوب اعتقاد به شفاعت 295
- کسانی که شفاعت می شوند 295
- 3 - همسایه و دوست مؤمن 296
- 2 - رسول خداصلی الله علیه وآله 296
- 7 - محبت خداوند 297
- 8 - صفات خداوند 297
- 6 - ملائکه 297
- 5 - قرآن 297
- طلب شفاعت از ولی خدا 298
- حدّاقل شفاعت 298
- 9 - معرفت به خداوند 298
- اسباب ورود در بهشت 299
- اعراف و اعرافیان 299
- اشاره 300
- نعمت های بهشت 300
- درهای بهشت 300
- ج) میوه های بهشتی 301
- د) گوشت 301
- توضیح 301
- 1 - نعمت های جسمانی 301
- الف) همسران پاک بهشتی 301
- اشاره 301
- ب) قصرها و کاخ ها 301
- 2 - نعمت های روحانی و معنوی 301
- الف) استفǘϙǠاز محضر امامان 302
- ج) درود و سلام خداوند 302
- ب) گفتگو با خداوند 302
- د) دوستان بهشتی 303
- ه) خشنودی خداوند 303
- درجات بهشت 304
- و) تکریم بهشتیان 304
- ز) پاداش فراتر از تصور 304
- گستره بهشت 305
- انواع بهشت 305
- 1 - تکبّر 307
- اشاره 307
- اسباب دوزخ 307
- 4 - بغض محمّد و اهل بیتش علیهم السلام 308
- 3 - کمک به ظالم 308
- 2 - مسخره کردن ارزش ها 308
- 6 - کم فروشی 309
- طبقات دوزخ 309
- 5 - رباخواری 309
- اثر تربیتی یاد دوزخ 311
- روایات مختلف درباره جاودانگی عذاب 312
- هدف خلقت انسان دوزخ نیست 312
- جمع بین روایات 313
1- 598. اصول کافی، ج 8 ،ص 117.
مدعای حضرت است. این ویژگی ها عبارتند از:
1 - انحراف مردم از دین
از امام علی علیه السلام نقل شده که فرمود: «...إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداًصلی الله علیه وآله نَذِیراً لِلْعَالَمِینَ وَأَمِیناً عَلَی التَّنْزِیلِ وَ أَنْتُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ عَلَی شَرِّ دِینٍ...»؛(1) «...خداوند پیغمبر را به رسالت مبعوث ساخت که جهانیان را بیم دهد، و امین آیات وی باشد در حالی که شما ملت عرب بدترین دین و آیین را داشتید».
و نیز نقل شده که فرمود: «فَبَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّداًصلی الله علیه وآله بِالْحَقِّ لِیخْرِجَ عِبَادَهُ مِنْ عِبَادَهِ الْأَوْثَانِ إِلَی عِبَادَتِهِ وَ مِنْ طَاعَهِ الشَّیطَانِ إِلَی طَاعَتِهِ بِقُرْآنٍ قَدْ بَینَهُ وَ أَحْکَمَهُ لِیعْلَمَ الْعِبَادُ رَبَّهُمْ إِذْ جَهِلُوهُ وَ لِیقِرُّوا بِهِ بَعْدَ إِذْ جَحَدُوهُ وَ لِیثْبِتُوهُ بَعْدَ إِذْ أَنْکَرُوهُ»؛(2) «خداوند محمّدصلی الله علیه وآله را به حقّ مبعوث کرد تا بندگانش را از پرستش بتها خارج، و به عبادت خود دعوت کند، و آنها را از زیر بار طاعت شیطان آزاد ساخته و به اطاعت خود سوق دهد. (این دعوت را)به وسیله قرآنی که آن را بیان روشن و استوار گردانید، آغاز نمود تا بندگانی که خدا را نمی شناسند پروردگار خویش را بشناسند و همانها که وی را انکار می کردند اقرار به او نمایند و تا وجود او را بعد از انکار اثبات کنند».
و نیز نقل شده که درباره عصر بعثت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله فرمود: «وَ أَهْلُ الأَرْضِ یوْمَئِذٍ مِلَلٌ مُتَفَرِّقَهٌ وَأَهْوَاءٌ مُنْتَشِرَهٌ وَ طَرَائِقُ مُتَشَتِّتَهٌ بَینَ مُشَبِّهٍ للَّهِ ِ بِخَلْقِهِ أَوْ مُلْحِدٍ فِی اسْمِهِ أَوْ مُشِیرٍ إِلَی غَیرِهِ»؛(3) «مردم زمین دارای مذاهب پراکنده و خواسته های ضدّ و نقیض، و جمعیت هایی متشتت بودند، عده ای خدا را به مخلوقش تشبیه می کردند و گروهی ملحد بودند، و جمعی معبودهای دیگری غیر از خدای یگانه داشتند».
2 - گسترش فتنه و جنگ
از امام علی علیه السلام نقل شده که فرمود: «أَرْسَلَهُ عَلَی حِینِ فَتْرَهٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ طُولِ هَجْعَهٍ مِنَ الْأُمَمِ وَ اعْتِزَامٍ مِنَ الْفِتَنِ وَ انْتِشَارٍ مِنَ الْأُمُورِ وَ تَلَظٍّ مِنَ الْحُرُوبِ وَ الدُّنْیا کَاسِفَهُ النُّورِ