دین و آزادی صفحه 124

1- 150. ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، ص 12. البته این قیاس می تواند مورد خدشه قرار گیرد، برای آن که خدا انسان را در یک حدّی، محدودیت داده است. اما این آزادی را از نظر تکوینی داده که فراتر یا پایین تر رود.

کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ...»(1) یا «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النّاسَ عَلَیْها».(2)

همچنین در اولین خطبه نهج البلاغه آمده است که انبیاعلیهم السلام آمده اند تا دفاین عقلی بشر را شکوفا کنند: «ویثیروا لهم دفائن العقول».(3) انبیا استعدادهای علمی و عملی فطری را شکوفا می کنند.

بنابراین اگر طبیعت بر زندگی انسان حکومت کند هیچ حدّ و مرزی برای خواسته هایش وجود ندارد و این هرج و مرج را هیچ کسی در دنیا نمی تواند به طور مطلق قبول کند. قرآن می فرماید: «أَیَحْسَبُ الْإِنسانُ أَن یُتْرَکَ سُدًی».(4) آزادی به صورت مطلق را نه عقل می پذیرد و نه فطرت و نه دین و نه جوامع انسانی.(5)

عقلا همیشه افراد را به رعایت اعتدال و میانه روی و دوری از افراط و تفریط در همه امور مادی و معنوی تشویق می کنند. خداوند انسان را مختار و آزاد آفریده و باید در بهره وری از این موهبت اعتدال را رعایت بکند مانند دو مورد زیر:

1- «آزادی در عمل که آدم هر چه دلش خواست انجام دهد»؛

2- «آزادی از بندگی دیگران».