180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 132

و اگر گفته شود آنها این ایمان و معرفت را از کجا آورده اند می گوئیم این از امدادات الهی است ، ولی با این قید که امدادهای الهی بی حساب نیست و لیاقتهائی در اینها وجود داشته است ، همانگونه که قرآن درباره ابراهیم خلیل می فرماید: او تا از عهده امتحانات مهم الهی برنیامد به مقام پیشوائی خلق نرسید

«وَ اِذِ ابْتَلی اِبْراهیمَ رَبُّهُ بِکَلِمات فَاَتَمَّهُنَّ قالَ اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ اِماماً» (بقره 124) .

یعنی ابراهیم پس از پیمودن این مراحل با اراده و اختیار خود لایق آن موهبت عظیم الهی شد .

در مورد یوسف نیز می فرماید: «هنگامی که به مرحله بلوغ و قوت و تکامل جسم و جان رسید (و آمادگی برای پذیرش وحی پیدا کرد) ما حکم و علم به او دادیم ، و این گونه نیکوکاران را پاداش می دهیم» (وَ لَمّا بَلَغَ اَشُدَّهُ اتَیْْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً وَ کذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ) . (یوسف 22) .

جمله «کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنینَ» شاهد خوبی برای مقصود ما است زیرا

می گوید: اعمال صالح و شایسته یوسف ، او را آماده برای آن موهبت بزرگ الهی کرد ، درباره موسی نیز تعبیراتی دیده می شود که این واقعیت را روشن می سازد ، می فرماید: «ما تو را بارها امتحان کردیم ، و سالها در میان مردم مدین توقف کردی (وبعد از آمادگی لازم و بیرون آمدن از کوره امتحانات با سرافرازی و پیروزی) دارای قدر و مقامی شدی وَفَتَنّاکَ فُتُوناً فَلَبِثْتَ سِنِیْنَ فی اَهْلِ مَدْیَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلی قَدَر یا مُوْسی (طه 40) . (1)

معلوم است که در وجود این بزرگان ، لیاقتها و استعدادهائی بوده ، ولی شکوفا ساختن آنها هرگز جنبه اجباری نداشته ، بلکه با اختیار و اراده خودشان این راه را پیموده اند ، و بسیارند کسانی که لیاقتهائی دارند و هرگز آن را شکوفا نمی سازند و از آن استفاده نمی کنند ، این از یک طرف .

از سوی دیگر اگر پیامبران مشمول چنین مواهبی شده اند به موازاتش مسئولیتهای سنگینی بر دوش آنان گذارده شده ، یا به تعبیر دیگر خداوند به همان مقدار که مسئولیت به کسی می دهد توان و نیرو به او می بخشد ، و سپس در انجام مسئولیت او را امتحان می کند .

2 پاسخ دیگری که می توان به این سوال داد این است که به فرض که انبیاء با یک امداد الزام آور الهی از انجام هرگونه گناه و خطا مصون شده باشند تا اطمینان خلایق را جلب کنند و چراغی برای هدایت آنها گردند ، ولی در عین حال راه انجام «ترک اولی» یعنی کاری که گناه

نیست اما لایق شأن آنها نیز نمی باشد به روی آنها باز است .