180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 149

8 تفسیر نمونه 25/146 .

59 آیاامکان نسیان وفراموشی درانبیاء باعصمت آنان سازگاراست ؟

از آیات متعددی در سوره کهف استفاده می شود که موسی گرفتار فراموشکاری شد در یکجا می فرماید: هنگامی که آن دو (موسی و دوست همسفرش) به محل تلاقی دو دریا رسیدند ماهی خود را (که برای تغذیه آورده بودند) فراموش کردند ، و ماهی ، راه خود را در پیش گرفت و رفت»! «فَلَمّا بَلَغا مَجْمَعَ بَیْنِهِما نَسِیا حُوتَهُما فَاتَّخَذَ سَبِیلَهُ فِی الْبَحْرِ سَرَباً» (کهف 61) بنابر این فراموشی به هر دو دست داد .

و در دو آیه بعد از آن ، از زبان دوست موسی نقل می کند «من ماهی را فراموش کردم ، و فقط شیطان بود که یاد آن را از خاطر من برد» «فَاِنِّی نَسِیتُ الْحُوتَ وَما اَنْسانِیهُ اِلاَّ الشَّیْطانُ اَنْ اَذْکُرَهُ» (کهف 63) .

اگر دوست او یوشع بن نون بوده همان گونه که در میان مفسران مشهور است و در آن حال پیامبر بوده معلوم می شود نسیان و فراموشکاری برای پیامبران جایز است .

و باز در چند آیه بعد ، از قول موسی (علیه السلام) می خوانیم هنگامی که آن مرد الهی (خضر) را ملاقات کرد با او عهد کرد که از اسرار اعمالش سؤالی نکند تا خودش توضیح دهد ، ولی موسی بار اول فراموش کرد ، زیرا هنگامی که خضر ، آن کشتی سالم را سوراخ کرد بانگ اعتراض موسی بلند شد که چرا چنین می کنی ، و هنگامی که خضر پیمانش را به او یادآوری نمود گفت: «مرا به خاطر این فراموشکاری مؤاخذه مکن» «قالَ لاتُؤاخِذْنِی بِما نَسِیتُ» (کهف 73) و این مسأله برای بار دوم و سوم نیز تکرار شد .

آیا از مجموع این آیات استفاده نمی شود که امکان نسیان و فراموشی برای پیامبران وجود دارد ؟ و آیا یکی از شاخه های عصمت مصونیت از نسیان و خطا نیست ؟

در جواب این سؤال ، مفسران طرق مختلفی را پیموده اند: بعضی گفته اند «نسیان» گاهی به معنی ترک نمودن چیزی است ، هر چند آن را فراموش نکرده باشد ، همان گونه که در داستان حضرت آدم می خوانیم وَلَقَدْ عَهِدْنا اِلی آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ . . . «ما با آدم عهد و پیمان بستیم و او فراموش کرد» (طه 115) .

مسلماً آدم پیمان الهی را در مورد نخوردن از درخت ممنوع ، فراموش نکرده بود ، ولی چون نسبت به آن بی اعتنائی کرد تعبیر به فراموش شده است .

بعضی نیز گفته اند «نسیان کننده» در حقیقت ، دوست همراه موسی (علیه السلام) بود ، نه موسی ، و پیامبر بودن او مسلّم نیست