180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 421

3 بحارالانوار جلد 53 صفحه 122

4 تفسیر نمونه 15/555

147 فلسفه رجعت چیست ؟

با توجّه به آنچه از روایات اسلامی استفاده می شود این موضوع جنبه همگانی ندارد ، بلکه اختصاص به مؤمنان صالح العملی دارد که در یک مرحله عالی از ایمان قرار دارند ، و همچنین کفار و طاغیان ستمگری که در مرحله منحطّی از کفر و ظلم قرار دارند ، چنین به نظر می رسد که بازگشت مجدد این دو گروه به زندگی دنیا به منظور تکمیل یک حلقه تکاملی گروه اول و چشیدن کیفر دنیوی گروه دوم است .

به تعبیر دیگر گروهی از مؤمنان خالص که در مسیر تکامل معنوی با موانع و عوائقی در زندگی خود روبرو شده اند و تکامل آنها ناتمام مانده است حکمت الهی ایجاب می کند که سیر تکاملی خود را از طریق بازگشت مجدد به این جهان ادامه دهند ، شاهد و ناظر حکومت جهانی حق و عدالت باشند و در بنای این حکومت شرکت جویند ، چرا که شرکت در تشکیل چنین حکومتی از بزرگترین افتخارات است .

و بعکس گروهی از منافقان و جباران سرسخت علاوه بر کیفر خاص خود در رستاخیز باید مجازاتهائی در این جهان ، نظیر آنچه اقوام سرکشی مانند فرعونیان و عاد و ثمود و قوم لوط دیدند ببینند ، و تنها راه آن رجعت است .

امام صادق(علیه السلام) در حدیثی می فرماید ، ان الرجعه لیست بعامه ، وهی خاصه ، لایرجع الامن محض

الایمان محضاً ، أو محض الشرک محضاً: «رجعت عمومی نیست بلکه جنبه خصوصی دارد ، تنها گروهی بازگشت می کنند که ایمان خالص یا شرک خالص دارند»(1) .

ممکن است آیه 95 سوره انبیاء: و حرام علی قریه اهلکناها انهم لایرجعون: «حرام است بر شهرهائی که بر اثر گناه نابودشان کردیم که بازگردند آنها هرگز باز نمی گردند» نیز اشاره به همین معنی باشد ، چرا که عدم بازگشت را در مورد کسانی می گوید که در این جهان به کیفر شدید خود رسیدند و از آن روشن می شود گروهی که چنین کیفرهائی را ندیدند باید بازگردند ، و مجازات شوند (دقت کنید) .

این احتمال نیز وجود دارد که بازگشت این دو گروه در آن مقطع خاص تاریخ بشر به عنوان دو درس بزرگ و دو نشانه مهم از عظمت خدا و مسأله رستاخیز (مبدء و معاد) برای انسانها است ، تا با مشاهده آن به اوج تکامل معنوی و ایمان برسند و از هیچ نظر کمبودی نداشته باشند . (2)