180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 422

1 بحار الانوار جلد 53 صفحه 39 .

2 تفسیر نمونه 15/559

148-حقیقت توکل و فلسفه آن چیست ؟

معنای توکل

«توکل» در اصل از ماده «وکالت» به معنی انتخاب وکیل کردن است ، و این را می دانیم که یک وکیل خوب کسی است که حداقل دارای چهار صفت باشد: آگاهی کافی ، امانت ، قدرت ، و دلسوزی .

این موضوع نیز شاید نیاز به تذکر نداشته باشد که انتخاب یک وکیل مدافع در کارها در جائی است که انسان شخصاً قادر به دفاع نباشد ، در این موقع از نیروی دیگری استفاده می کند و

با کمک او به حل مشکل خویش می پردازد .

بنابراین توکل کردن بر خدا مفهومی جز این ندارد که انسان در برابر مشکلات و حوادث زندگی و دشمنیها و سرسختیهای مخالفان و پیچیدگیها و احیاناً بن بستهائی که در مسیر خود به سوی هدف دارد در جائی که توانائی بر گشودن آنها ندارد او را وکیل خود سازد ، و به او تکیه کند ، و از تلاش و کوشش باز نایستد ، بلکه در آنجا هم که توانائی بر انجام کاری دارد باز مؤثر اصلی را خدا بداند ، زیرا از دریچه چشم یک موحد سرچشمه تمام قدرتها و نیروها او است .

نقطه مقابل «توکل بر خدا» تکیه کردن بر غیر او است یعنی به صورت اتکائی زیستن ، و وابسته به دیگری بودن ، و از خود استقلال نداشتن است ، دانشمندان اخلاق می گویند: توکل ثمره مستقیم توحید افعالی خدا است ، زیرا همانطور که گفتیم از نظر یک موحد هر حرکت و کوشش و تلاش و جنبش ، و هر پدیده ای که در جهان صورت می گیرد بالاخره به علت نخستین این جهان یعنی ذات خداوند ارتباط می یابد ، بنابراین یک موحد همه قدرتها و پیروزیها را از او می داند .

فلسفه توکل