180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 424

و اگر کسانی چنین می پندارند که توجه به عالم اسباب و عوامل طبیعی با روح توکل ناسازگار است ، سخت در اشتباهند ، زیرا جدا کردن اثرات عوامل طبیعی از اراده خدا یکنوع شرک محسوب می شود ، مگر نه این است که عوامل طبیعی نیز هرچه دارند از او دارند و همه به اراده و فرمان او است ، آری اگر عوامل را دستگاهی مستقل در برابر اراده او بدانیم اینجا است که با روح توکل سازگار نخواهد بود . (دقت کنید)

چطور ممکن است چنان تفسیری برای توکل بشود با اینکه شخص پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) که سر سلسله متوکلان بود برای پیشبرد اهدافش از هیچگونه فرصت ، نقشه صحیح ، تاکتیک مثبت ، و انواع وسائل و اسباب ظاهری غفلت نمی نمود اینها همه ثابت می کند که توکل ، آن مفهوم منفی را ندارد .

«ثانیاً»: توکل بر خدا آدمی را از وابستگیها که سرچشمه ذلت و بردگی است نجات می دهد و باو آزادگی و اعتماد بنفس می بخشد .

«توکل» با «قناعت» ریشه های مشترکی دارد ، و طبعاً فلسفه آن دو نیز از جهاتی باهم شبیه است و در عین حال تفاوتی نیز دارند در اینجا چند روایت اسلامی در زمینه توکل به عنوان پرتوی روی مفهوم اصلی و ریشه

آن می آوریم:

امام صادق(علیه السلام) می گوید «ان الغنا و العزیجولان فاذا ظفرا بموضع التوکل اوطنا»(1) «بی نیازی و عزت در حرکتند هنگامی که محل توکل را بیابند در آنجا وطن می گزینند» .

در این حدیث ، وطن اصلی بی نیازی و عزت «توکل» معرفی شده است .

از پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) نقل شده که فرمود از پیک وحی خدا ، جبرئیل ، پرسیدم توکل چیست ؟ گفت «آگاهی به این واقعیت که مخلوق نه زیان و نفع می رساند و نه عطا و منع دارد ، و چشم از دست مخلوق برداشتن ، هنگامی که بنده ای چنین شد جز برای خدا کار نمی کند و از غیر او امید ندارد ، این حقیقت توکل است» . (2)

کسی از امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) پرسید: «ما حد التوکل ؟ فقال ان لاتخاف مع الله احداً(3)» «حد توکل چیست ؟ فرمود اینکه با اتکای به خدا از هیچکس نترسی»! . (4)(5)

پی نوشتها