180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 444

اما ایرادی که به این استدلال می توان کرد این است که «عالمین» اگر به معنی مردم معاصر بوده باشد و اصطفاء (برگزیدن) حتماً باید از میان چنین اشخاصی صورت گیرد ، این استدلال قابل قبول خواهد بود ، اما اگر کسی بگوید «عالمین» اعم از معاصران و غیر معاصران است ، همانگونه که در حدیث معروف در فضیلت بانوی اسلام حضرت فاطمه (سلام الله علیها) از پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) نقل شده که می فرماید: اما ابنتی فاطمه فهی سیده نساء

العالمین من الاولین و الاخرین: «دخترم فاطمه بانوی زنان جهان از اولین و آخرین است» . در این صورت آیه فوق دلالتی بر این مقصود نخواهد داشت و درست به این میماند که کسی بگوید خداوند ، عده ای را از میان انسانها (انسانهای تمام قرون و اعصار) برگزیده که یکی از آنها آدم است در این صورت هیچ لزومی ندارد که در عصر و زمان آدم ، انسانهای دیگری وجود داشته باشند که نام عالمین بر آنها اطلاق گردد و یا آدم از میان آنها برگزیده شود .

به خصوص اینکه سخن دربرگزیدن خدا است خدائی که از آینده و نسلهائی که در زمانهای بعد می آیند به خوبی آگاه بوده است(1) .

و اما مهمتر دلیلی که طرفداران ثبوت انواع از آیات قرآن ، انتخاب کرده اند ، آیات مورد بحث و مانند آن است که می گوید:

خداوند انسان را از گل خشک که از گل تیره رنگ بد بوی گرفته شده بود آفریده جالب اینکه این تعبیر هم در مورد خلقت «انسان» گفته شده (ولقد خلقنا الانسان من صلصال من حمأمسنون آیه 26 حجر) و هم درباره «بشر» (و اذ قال ربک للملائکه انی خالق بشراً من صلصال من حمأمسنون آیه 28 حجر) و هم به قرینه ذکر سجده فرشتگان بعد از آن در مورد شخص آدم آمده است (به آیات 29 و 30 و 31 سوره حجر دقت کنید) .

ظاهر این آیات در بدو نظر چنین می گوید که آدم نخست از گل تیره رنگی آفریده شد و پس از تکمیل اندام ، روح الهی در آن دمیده

شد و به دنبال آن فرشتگان در برابر او به سجده افتادند ، بجز ابلیس .

طرز بیان این آیات چنین نشان می دهد که میان خلقت آدم از خاک و پیدایش صورت کنونی انواع دیگری وجود نداشته است .

و تعبیر به «ثم» که در بعضی از آیات فوق آمده و در لغت عرب برای «ترتیب با فاصله» آورده می شود ، هرگز دلیل بر گذشتن میلیونها سال و وجود هزاران نوع نمی باشد ، بلکه هیچ مانعی ندارد که اشاره به فاصله هائی باشد که در میان مراحل آفرینش آدم از خاک و سپس گل خشک و سپس دمیدن روح الهی وجود داشته .

لذا همین کلمه «ثم» درباره خلقت انسان در عالم جنین و مراحلی را که پشت سرهم طی می کند آمده است ، مانند: یا ایها الناس ان کنتم فی ریب من البعث فانا خلقناکم من تراب ثم من نطفه ثم من علقه ثم من مضغه . . . ثم نخرجکم طفلا ثم لتبلغوا اشدکم: «ای مردم اگر تردید در رستاخیز دارید (به قدرت خدا در آفرینش انسان بیندیشد) که ما شما را از خاک آفریدیم سپس از نطفه . سپس از خون بسته شده ، سپس از مضغه (پاره گوشتی که شبیه گوشت جویده است) . . . سپس شما را به صورت طفلی خارج می سازیم ، سپس به مرحله بلوغ می رسید» (سوره حج آیه 5) .