180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 47

1 قاموس مقدس طبع بیروت صفحه 345

2 تفسیر نمونه 4/229

13 منظور از «سمیع» و «بصیر» بودن پروردگار چیست ؟

پی نوشتها

تمام دانشمندان اسلام ، خداوند را به اوصاف «سمیع» و «بصیر» ستوده اند ، و این به خاطر آن است که این اوصاف کراراً در متن قرآن مجید آمده است .

ولی در تفسیر آن میان آنها گفتگو است:

محققان بر این عقیده اند که سمیع و بصیر بودن خداوند ، چیزی جز علم و آگاهی او نسبت به «اصوات» و «مبصرات» یعنی «موجودات دیدنی» نیست ، البته این دو واژه از آنجا که در آغاز برای قوه شنوائی و بینائی ما وضع شده ، همیشه تداعی «گوش» و «چشم» را با خود دارد ، ولی واضح است این الفاظ هنگامی که در مورد خداوند به کار می روند ، از مفاهیم جسمانی و آلات و ادوات ، مجرد و برهنه می شوند ، چرا که ذات پاک او مافوق جسم و جسمانیات است .

البته این یک معنی مجازی نیست ، و اگر هم آن را مجاز بنامیم مجاز مافوق الحقیقه (بالاتر از معنی حقیقی) است ، زیرا او چنان احاطه و آگاهی به اصوات و مناظر دارد ، و چنان همه این امور نزد او حاضرند که از هر گونه شنوائی و بینائی برتر و بالاتر است ، ولذا خداوند در دعاها به عنوان اسمعُ السّامعینَ (از همه شنوندگان شنوده تر) وابصر الناظرین

(از همه بینندگان بصیرتر) توصیف شده است . (1)

ولی در میان جمعی از قدمای متکلمین این عقیده وجود داشته که اوصاف «سمیع» و «بصیر» غیر از صفت «علم» است ، این عدّه ناچارند صفت سمیع و بصیر را زائد بر ذات خدا بدانند ، و قائل به تعدد اوصاف ازلی باشند که این نوعی شرک است و گرنه سمیع و بصیر بودن خداوند چیزی جز عالم بودن او به اصوات و منظره ها نمی تواند باشد . (2)