- سخنی از حضرت آیه الله العظمی مکارم شیرازی پیرامون کتاب 1
- پیشگفتار 2
- 1 چرا به دنبال خداشناسی برویم ؟ 4
- چرا به دنبال خداشناسی برویم ؟ 4
- 1 انگیزه عقلی 5
- انگیزه عقلی 5
- پی نوشتها 7
- اشاره 8
- 2 انگیزه عاطفی 8
- پی نوشتها 9
- 3 انگیزه فطری 10
- اشاره 10
- 2 آیا مذهب زائیده جهل یا ترس ، یا عواملی از این قبیل است ؟ 12
- آیا مذهب زائیده جهل یا ترس ، یا عواملی از این قبیل است ؟ 12
- پی نوشتها 12
- 1 فرضیه جهل 13
- فرضیه جهل 13
- 2 فرضیه ترس 14
- پی نوشتها 14
- فرضیه ترس 14
- پی نوشتها 15
- فرضیه نیازهای اخلاقی 16
- 4 فرضیه نیازهای اخلاقی 16
- 3 فرضیه عوامل اقتصادی 16
- پی نوشتها 18
- چرا ذات پروردگار را نمی توان درک کرد ؟ 19
- 3 چرا ذات پروردگار را نمی توان درک کرد ؟ 19
- پی نوشتها 21
- 4 آیا آفریدگار هم آفریدگاری دارد ؟ 22
- آیا آفریدگار هم آفریدگاری دارد ؟ 22
- پی نوشتها 23
- چگونه به خدای نادیده ایمان بیاوریم ؟ 24
- 1 عمده علل 24
- 5 چگونه به خدای نادیده ایمان بیاوریم ؟ 24
- 2 نشانه های او 26
- 3 آنچه می بینیم و آنچه نمی بینیم 27
- آنچه می بینیم و آنچه نمی بینیم 27
- پی نوشتها 29
- 6 توحید ذات ، صفات ، افعال و عبادت چیست ؟ 30
- 1 توحید ذات 30
- 2 توحید صفات 31
- 4 توحید در عبادت 32
- 3 توحید افعالی 32
- چگونه دین فطری است ؟ 33
- 7 چگونه دین فطری است ؟ 33
- شواهد زنده فطری بودن ایمان به حق 33
- پی نوشتها 38
- تعدّد خدایان حکیم چه فسادی به دنبال دارد ؟ 40
- 8 زنده بودن خدا چه مفهومی دارد ؟ 40
- 9 تعدّد خدایان حکیم چه فسادی به دنبال دارد ؟ 40
- پی نوشتها 42
- منظور از «لقاء اللّه» چیست ؟ 42
- 10 منظور از «لقاء اللّه» چیست ؟ 42
- 11 منظور از «وجه الله» چیست ؟ 45
- پی نوشتها 45
- 12 منظور از «ثاراللّه» چیست ؟ 46
- 13 منظور از «سمیع» و «بصیر» بودن پروردگار چیست ؟ 47
- پی نوشتها 47
- 14 منظور از صفات جمال و جلال چیست ؟ 48
- پی نوشتها 48
- 15 مفهوم محبت در مورد خداوند یعنی چه ؟ 49
- 16 حقیقت اراده خداوند چیست ؟ 50
- 18 اسم اعظم چیست ؟ 52
- 17 منظور از سخن گفتن خدا چیست ؟ 52
- 19 منظور از خشم و غضب الهی چیست ؟ 53
- 20 مفهوم مکر در مورد خداوند یعنی چه ؟ 54
- 21 آیا مشاهده خدا امکان پذیر است ؟ 55
- آیا مشاهده خدا امکان پذیر است ؟ 55
- پی نوشتها 56
- 22 چرا موسی (ع) تقاضای رؤیت کرد ؟ 57
- 23 عرش خدا چیست ؟ 57
- عرش خدا چیست ؟ 58
- پی نوشتها 61
- 24 پیمان عالم ذرّ چیست ؟ 62
- هدایت و ضلالت 63
- 25 هدایت و ضلالت از سوی خدا به چه معنا است ؟ 63
- پی نوشتها 68
- 26 تسبیح عمومی موجودات جهان به چه معناست ؟ 69
- تسبیح عمومی موجودات جهان به چه معناست ؟ 69
- صوفیه و مسأله حلول و اتحاد 73
- آیا خدا در چیزی حلول می کند ؟ 73
- 27 آیا خدا در چیزی حلول می کند ؟ 73
- پی نوشتها 75
- 28 علم خداوند به حوادث آینده چگونه تصور می شود ؟ 75
- 29 (بدا) چیست ؟ 77
- (بدا) چیست ؟ 77
- پی نوشتها 81
- آیا توسل به اولیاء با توحید سازگار است ؟ 82
- روایات اسلامی و توسل 82
- 30 آیا توسل به اولیاء با توحید سازگار است ؟ 82
- پی نوشتها 86
- 31 چرا توبه مرتدّ فطری پذیرفته نمی شود ؟ 87
- 32 چرا هنگام دعا دست به سوی آسمان برمی داریم ؟ 89
- 33 آیا تفاوتهای طبیعی در انسانها با عدالت سازگار است ؟ 91
- 34 آیا ایجاد تفاوت ازنظر روزی درمیان مردم باعدالت سازگاراست ؟ 92
- توضیح 94
- نکته 1 94
- 35 فلسفه مصیبتها و گرفتاریهائی که به انسان می رسد چیست ؟ 94
- فلسفه مصیبتها 94
- نکته 2 95
- نکته 3 97
- رفع یک اشتباه 99
- 36 چرا خدا شیطان را آفرید ؟ 99
- 37 آیا خلود در آتش با عدل الهی سازگار است ؟ 102
- 38 خاتمیت چگونه با سیر تکاملی انسان سازگار است ؟ 104
- 39 قوانین ثابت چگونه با نیازهای متغیر سازگار است ؟ 106
- 40 پیامبر اسلام (ص) قبل از نبوت چه آئینی داشت ؟ 107
- 41 آیادرتورات وانجیل بشارت به ظهورپیامبراسلام(ص)آمده است ؟ 108
- آیادرتورات وانجیل بشارت به ظهورپیامبراسلام(ص)آمده است ؟ 108
- پی نوشتها 112
- پیامبران اولوالعزم چه کسانی بودند ؟ 112
- 42 پیامبران اولوالعزم چه کسانی بودند ؟ 112
- تعداد پیامبران چند تاست ؟ 115
- پی نوشتها 115
- 43 تعداد پیامبران چند تاست ؟ 115
- پی نوشتها 117
- 44 فرق نبوت ، امامت و رسالت چیست ؟ 118
- 45 نبوت و امامت در خردسالی چگونه ممکن است ؟ 119
- نبوت و امامت در خردسالی چگونه ممکن است ؟ 120
- پی نوشتها 121
- حقیقت اسرارآمیز وحی چیست ؟ 121
- 46 حقیقت اسرارآمیز وحی چیست ؟ 121
- منطق منکران وحی 123
- ایراد همیشگی و پاسخ همیشگی 123
- 47 چگونه پیامبر (ص) امّی بود ؟ 124
- چگونه پیامبر (ص) امّی بود ؟ 124
- 48 آیا معراج جسمانی بود یا روحانی ؟ 126
- پی نوشتها 126
- 49 هدف از معراج چه بود ؟ 127
- آیا معراج با علوم روز سازگار است ؟ 128
- 50 آیا معراج با علوم روز سازگار است ؟ 128
- 51 آیا عصمت انبیاء جنبه جبری دارد ؟ 130
- پی نوشتها 130
- 52 فرق معجزه و کارهای خارق عادت ساحران و مرتاضان چیست ؟ 133
- 53 گناه آدم چه بود ؟ 136
- 54 آیا تولّد عیسی (ع) تنها از مادر ، مخالف علم روز نیست ؟ 138
- 55 اگر آئین موسی (ع) کامل بود آئین مسیح و اسلام چه ضرورتی داشته است ؟ 139
- 56 آیا معجزه شقّ القمر از نظر علوم روز ممکن است ؟ 139
- 57 فرق آگاهی انبیاء از غیب و آنچه کاهنان و مرتاضان پیشگوئی می کنند چیست ؟ 142
- اشاره 143
- 58 چگونه بین آیات و روایاتی که بعضی علم غیب را از غیر خدا نفی و بعضی اثبات می کنند جمع کنیم ؟ 143
- پی نوشتها 148
- 59 آیاامکان نسیان وفراموشی درانبیاء باعصمت آنان سازگاراست ؟ 149
- 60 روح القدس کیست ؟ 150
- 61 چرا پیامبران از منطقه خاصّی برخاستند ؟ 152
- 62 آیا پیامبر خدا (ایّوب) به بیماری نفرت انگیز مبتلا شد ؟ 154
- 63 ازدواج فرزندان آدم چگونه بوده است ؟ 155
- 64 فلسفه تعدد همسران پیامبر (ص) چیست ؟ 156
- 65 آیا قرآن تحریف شده است ؟ 158
- چگونه قرآن معجزه است ؟ 161
- 66 چگونه قرآن معجزه است ؟ 161
- پی نوشتها 165
- 67 آیا اعجاز قرآن منحصر به فصاحت و بلاغت آن است ؟ 166
- 68 از کجا که مثل قرآن را نیاورده اند ؟ 168
- 69 منظور از حروف مقطّعه در قرآن چیست ؟ 170
- منظور از حروف مقطّعه در قرآن چیست ؟ 170
- 70 آیا قرآن مندرجات تورات و انجیل را تصدیق کرده است ؟ 174
- پی نوشتها 174
- جمع آوری قرآن 176
- 71 آیا جمع آوری قرآن در زمان پیامبر(ص) بود یا بعد از آن حضرت ؟ 176
- پی نوشتها 178
- 72 محکم و متشابه یعنی چه ؟ 179
- 73 چرا بخشی از آیات قرآن متشابه است ؟ 180
- آیا بسم الله جزء سوره است ؟ 182
- 74 آیا بسم الله جزء سوره است ؟ 182
- پی نوشتها 184
- 75 چرا دادن قرآن به کفار حرام است ؟ 184
- امامت چیست ؟ 185
- 76 امامت چیست ؟ و آیا از اصول است یا فروع ؟ 185
- آیا امامت از اصول است یا از فروع ؟ 186
- پی نوشتها 188
- 77 بحث امامت از چه زمانی آغاز شد ؟ 189
- بحث امامت از چه زمانی آغاز شد ؟ 189
- پی نوشتها 190
- 78 اولوا الامر چه کسانی هستند ؟ 191
- اولوا الامر چه کسانی هستند ؟ 191
- پاسخ چند سؤال 195
- 79 اهلبیت چه کسانی هستند ؟ 196
- اهلبیت چه کسانی هستند ؟ 196
- پی نوشتها 202
- حادثه غدیر چیست ؟ 204
- 80 حادثه غدیر چیست ؟ 204
- جریان غدیر 206
- محتوای روایات غدیر 207
- بررسی و تحلیل تازه ای روی آیه تبلیغ 213
- توضیحات 215
- 1 تفسیر ولایت و مولی در حدیث غدیر 215
- 2 آیات دیگر قرآن در تایید داستان غدیر 217
- پی نوشتها 218
- آیا بیعت نقشی در مشروعیّت رهبری پیامبر یا امام دارد ؟ 219
- پی نوشتها 219
- 81 ولایت تکوینی و تشریعی چیست ؟ 221
- 82 ماهیّت بیعت چیست ؟ و چه تفاوتی با انتخابات دارد ؟ 223
- آیا اسلام کودک ده ساله پذیرفته است ؟ 224
- 83 آیا بیعت نقشی در مشروعیّت رهبری پیامبر یا امام دارد ؟ 224
- 84 آیا اسلام کودک ده ساله پذیرفته است ؟ 224
- پی نوشتها 226
- 85 چرا امام حسن (ع) از کوزه زهر آلود آب نوشید ؟ 227
- 86 فلسفه انتظار چیست ؟ 228
- فلسفه انتظار چیست ؟ 228
- مفهوم انتظار 232
- انتظار 232
- انتظار یعنی آماده باش کامل 233
- نخستین فلسفه خود سازی فردی 234
- فلسفه سوم منتظران راستین در فساد محیط حل نمی شوند 236
- فلسفه دوم خود یاریهای اجتماعی 236
- 87 دلائل عقلی معاد کدام است ؟ 238
- دلائل عقلی معاد کدام است ؟ 239
- آیا اگر مرگ پایان همه چیز باشد این هدف بزرگ تأمین می گردد ؟ 241
- پی نوشتها 242
- 88 آیا معاد جسمانی است یا روحانی ؟ 242
- شبهه آکل و ماکول چیست ؟ 244
- 89 شبهه آکل و ماکول چیست ؟ 244
- شبهه آکل و مأکول 245
- 90 روح چیست ؟ و اصالت آن چگونه قابل اثبات است ؟ 247
- توضیح 248
- روح چیست ؟ 248
- پی نوشتها 250
- اصالت و استقلال روح 251
- دلائل مادیها بر عدم استقلال روح 254
- نقطه های تاریک این استدلال 256
- مقدمه 257
- دلائل استقلال روح 257
- 1 خاصیت واقع نمائی (آگاهی از جهان برون) . 258
- 2 وحدت شخصیت 259
- 3 عدم انطباق بزرگ و کوچک 261
- 4 پدیده های روحی با کیفیات مادی همانند نیستند 263
- 91 اجل مسمّی (حتمی) و معلّق (غیر حتمی) یعنی چه ؟ 264
- اجل مسمّی (حتمی) و معلّق (غیر حتمی) یعنی چه ؟ 264
- پی نوشتها 267
- 92 تجسّم اعمال از نظر علم روز چگونه است ؟ 267
- تجسّم اعمال از نظر علم روز چگونه است ؟ 267
- تجسّم اعمال در منطق عقل 268
- آیا رستاخیز برای حیوانات نیز وجود دارد ؟ 270
- 93 آیا رستاخیز برای حیوانات نیز وجود دارد ؟ 270
- پی نوشتها 272
- 94 عالم برزخ چیست و زندگی برزخی چگونه است ؟ 272
- عالم برزخ چیست ؟ 273
- 95 آیا دنیا و آخرت باهم تضاد دارند ؟ 275
- پی نوشتها 275
- آیا دنیا و آخرت باهم تضاد دارند ؟ 276
- پی نوشتها 280
- آیا مخترعان و مکتشفان پاداش الهی دارند ؟ 281
- 96 آیا مخترعان و مکتشفان پاداش الهی دارند ؟ 281
- پی نوشتها 284
- 97 نامه اعمال چیست و فلسفه آن کدام است ؟ 285
- نامه اعمال چیست و فلسفه آن کدام است ؟ 285
- پی نوشتها 287
- 98 ترازوی سنجش اعمال در قیامت چگونه است ؟ 287
- ترازوی سنجش اعمال در قیامت چگونه است ؟ 287
- 99 حقیقت پل صراط چیست ؟ 288
- پی نوشتها 288
- حقیقت پل صراط چیست ؟ 289
- 100 فلسفه شفاعت چیست ؟ 291
- پی نوشتها 291
- آیا شفاعت تشویق به گناه نمی باشد ؟ 292
- پی نوشتها 294
- 101 آیا توحید با شفاعت تضاد دارد ؟ 295
- آیا توحید با شفاعت تضاد دارد ؟ 296
- نقاط انحرافی این استدلال 297
- 102 فلسفه وضو و غسل چیست ؟ 301
- فلسفه وضو و غسل چیست ؟ 301
- فلسفه غسل 302
- 103 فلسفه تیمّم چیست ؟ 304
- 104 طریقه شستن دستها و مسح سر و پا در وضو چگونه است ؟ 305
- 105 توجّه به قبله در نماز چه لزومی دارد ؟ 306
- 106 اسرار تغییر قبله چه بود ؟ 307
- فلسفه نماز 308
- 107 فلسفه نماز چیست ؟ 308
- تأثیر نماز در تربیت فرد و جامعه 311
- تأثیر نماز در تربیت فرد و جامعه 311
- پی نوشتها 315
- 109 فلسفه روزه چیست ؟ 316
- 108 چرا باید نماز را در اوقات معیّنی بخوانیم ؟ 316
- فلسفه روزه 317
- اثر بهداشتی و درمانی روزه 319
- آیا اختصاص نیمی از خمس به بنی هاشم تبعیض نیست ؟ 321
- 110 آیا اختصاص نیمی از خمس به بنی هاشم تبعیض نیست ؟ 321
- فلسفه زکات 323
- پی نوشتها 323
- 111 فلسفه زکات چیست ؟ 323
- پی نوشتها 325
- فلسفه و اسرار حجّ 325
- 112 فلسفه و اسرار حجّ چیست ؟ 325
- فلسفه و اسرار حجّ چیست ؟ 325
- پی نوشتها 330
- «حج» یک عبادت مهم انسان ساز 331
- 113 هدف اسلام از جهاد چیست ؟ و جهاد ابتدائی چرا ؟ 332
- 3 جهاد برای نابود ساختن شرک و بت پرستی 333
- 2 جهاد دفاعی 333
- 1 جهاد ابتدائی آزادی بخش 333
- طرح اسلام برای آزادی بردگان 335
- 114 اسلام چگونه بردگی را تأیید می کند ؟ 335
- اسلام چگونه بردگی را تأیید می کند ؟ 335
- ماده دوم گشودن دریچه آزادی 336
- ماده اول بستن سرچشمه های بردگی 336
- پی نوشتها 338
- 115 جزیه چیست و فلسفه آن چه می باشد ؟ 339
- 116 فلسفه تحریم جنگ در ماههای حرام چیست ؟ 342
- 117 اسلام چه حقوقی برای زنان قائل است ؟ 343
- اسلام چه حقوقی برای زنان قائل است ؟ 343
- فلسفه حجاب 347
- 118 فلسفه حجاب چیست ؟ 347
- خرده گیریهای مخالفان حجاب 350
- 119 چرا ارث مرد دو برابر ارث زن می باشد ؟ 352
- 120 چرا دیه زن نصف دیه مرد می باشد ؟ 353
- 121 فلسفه مهریّه برای زنان چیست ؟ 354
- 122 چگونه اسلام تنبیه بدنی زن را جایز می داند ؟ 356
- 123 چرا مردان می توانند بیش از یک همسر داشته باشند ولی زنان مجاز نیستند ؟ 358
- توضیح 358
- 124 منظور از عدالت که در شرائط تعدّد همسر ذکر شده چیست ؟ 362
- با این وضع چه باید کرد ؟ 364
- فلسفه ازدواج موقّت 364
- 125 فلسفه ازدواج موقّت چیست ؟ 364
- ایرادهائی که بر ازدواج موقت می شود 365
- «راسل» و ازدواج موقت 366
- 126 آیا ازدواج موقّت در عصر پیامبر (ص) بوده است ؟ 367
- آیا ازدواج موقّت در عصر پیامبر (ص) بوده است ؟ 367
- پی نوشتها 370
- 127 فلسفه محلّل چیست ؟ 371
- 128 فلسفه نگهداشتن عدّه چیست ؟ 373
- 129 فلسفه تحریم قمار چیست ؟ 374
- قمار بزرگترین عامل هیجان 375
- مقدمه 375
- رابطه قمار با جنایات 375
- ضررهای اقتصادی قمار 376
- 130 غنا چیست و فلسفه تحریم آن کدام است ؟ 376
- زیانهای اجتماعی قمار 376
- مقدمه 377
- اشاره 377
- آیا هر صوت خوش و زیبائی غنا است ؟ 377
- فلسفه تحریم غنا 379
- 131 فلسفه تحریم زنا چیست ؟ 382
- 132-فلسفه تحریم همجنس گرائی چیست ؟ 384
- فلسفه تحریم نوشابه های الکلی 386
- 133 فلسفه تحریم نوشابه های الکلی چیست ؟ 386
- اثر الکل در نسل 386
- زیانهای اجتماعی الکل 387
- اثر الکل در اخلاق 387
- زیانهای اقتصادی مشروبات الکلی 387
- پی نوشتها 389
- 134 فلسفه تحریم گوشت خوک چیست ؟ 390
- 135 فلسفه تحریم آمیزش جنسی در ایّام عادت چیست ؟ 391
- 136 فلسفه تحریم ازدواج با محارم چیست ؟ 392
- 137 هدف از آفرینش انسان چیست ؟ 396
- 139 هدف از تکامل انسان چیست ؟ 399
- 138- چرا خدا از آغاز انسان را کامل نیافرید ؟ 399
- 140 چرا خدا مردم را آزمایش می کند ؟ 401
- 141 آیا سعادت و شقاوت انسانها ذاتی است ؟ 402
- 142 فرق اسلام و ایمان چیست ؟ 404
- فرق اسلام و ایمان چیست ؟ 405
- پی نوشتها 406
- 143 مقصود از شیطان در قرآن چیست ؟ 407
- مقصود از شیطان در قرآن 407
- حقیقت جنّ 409
- 144 حقیقت جنّ چیست ؟ 409
- پی نوشتها 409
- پی نوشتها 412
- 145 حقیقت فرشته چیست ؟ 413
- حقیقت فرشته 413
- رجعت چیست ؟ 417
- پی نوشتها 417
- 146 رجعت چیست ؟ و آیا امکان دارد ؟ 417
- پی نوشتها 420
- 147 فلسفه رجعت چیست ؟ 421
- فلسفه توکل 422
- معنای توکل 422
- 148-حقیقت توکل و فلسفه آن چیست ؟ 422
- پی نوشتها 424
- 149 فلسفه دعا و نیایش چیست ؟ 425
- فلسفه دعا و نیایش 425
- پی نوشتها 427
- چرا گاهی دعاهای ما مستجاب نمی شود 428
- 150 چرا گاهی دعاهای ما مستجاب نمی شود ؟ 428
- پی نوشتها 431
- نظر اسلام درباره جبر و اختیار 432
- 151 نظر اسلام درباره جبر و اختیار چیست ؟ 432
- پی نوشتها 437
- آیا میان فرضیه تکامل و خداشناسی تضادی وجود دارد ؟ 438
- 152 آیا میان فرضیه تکامل و خداشناسی تضادی وجود دارد ؟ 438
- دلائل طرفداران تکامل 440
- پاسخهای طرفداران ثبوت انواع 440
- فرضیه تکامل و مسأله خداشناسی 441
- 153 آیافرضیه تکامل انواع بانظریه قرآن پیرامون آفرینش آدم تضادی دارد ؟ 443
- 154 حقیقت رؤیا چیست ؟ 445
- 155 منظور از سنتهای الهی چیست ؟ 448
- آیا چشم زدن واقعیت دارد ؟ 449
- 156 آیا چشم زدن واقعیت دارد ؟ 449
- آیا فال نیک و بد واقعیت دارد ؟ 451
- پی نوشتها 451
- 157 آیا فال نیک و بد واقعیت دارد ؟ 451
- 158 آیا قصاص بر خلاف عقل و عواطف انسانی است ؟ 453
- پی نوشتها 453
- 159 آیا مجازات قطع دست خشونت آمیز است ؟ 455
- مقدمه 455
- آیا این مجازات اسلامی خشونت آمیز است ؟ 457
- اندازه قطع دست سارق 457
- پی نوشتها 459
- آیا همه صحابه افراد صالحی بوده اند ؟ 460
- 160 آیا همه صحابه افراد صالحی بوده اند ؟ 460
- پی نوشتها 463
- ذوالقرنین که بود ؟ 464
- 161 ذوالقرنین که بود ؟ 464
- پی نوشتها 471
- 162 چرا بعضی از ستمگران و گنهکاران غرق نعمتند و مجازات نمی بینند ؟ 472
- 163 چرا ملل فاقد ایمان زندگی مرفّه دارند ؟ 473
- 164 اگر روزی همه تقسیم شده پس چرا گروهی گرسنه اند ؟ 475
- 165 علل عقب ماندگی مسلمین چیست ؟ 476
- 166 داستان فدک چیست ؟ 478
- داستان فدک چیست ؟ 478
- پی نوشتها 479
- آیا ابوطالب مسلمان بود ؟ 480
- 167 آیا ابوطالب مسلمان بود ؟ 480
- پی نوشتها 485
- 168 معیار در گناهان کبیره چیست ؟ 486
- معیار در گناهان کبیره چیست ؟ 486
- پی نوشتها 488
- نظر اسلام درباره رهبانیت چیست ؟ 489
- 169 چرا باید نام خدا هنگام ذبح برده شود ؟ 489
- 170 نظر اسلام درباره رهبانیت چیست ؟ 489
- سرچشمه تاریخی رهبانیت 491
- مفاسد اخلاقی و اجتماعی ناشی از رهبانیت 493
- 171 مکاشفه و شهود قلبی یعنی چه ؟ 494
- 173 آیا نسخ در احکام جایز است ؟ 498
- آیا سعد و نحس ایام صحیح است ؟ 500
- 174 آیا سعد و نحس ایام صحیح است ؟ 500
- پی نوشتها 503
- خفتگان شهر افسوس 505
- 175 آیا داستان اصحاب کهف با علم روزسازگار است ؟ 505
- زمستانخوابی 506
- منجمد ساختن بدن انسان زنده 507
- نمونه دیگر: دفن مرتاضان 507
- 176 منظور از آسمانهای هفتگانه چیست ؟ 510
- منظور از آسمانهای هفتگانه چیست ؟ 510
- 177 آیا خاموش شدن منظومه شمسی و ستارگان در آستانه قیامت با علم روز هماهنگ است ؟ 512
- پی نوشتها 512
- سحر چیست ؟ 514
- 178 سحر چیست و نظر اسلام درباره آن چه میباشد ؟ 514
- سحر از نظر اسلام 516
- تقیه یا یک سپر دفاعی 517
- 179 هدف از (تقیّه) چیست ؟ 517
- تقیه یا تغییر شکل مبارزه 519
- 180 افسانه آیات شیطانی یا افسانه «غرانیق» چیست ؟ 521
- افسانه آیات شیطانی 522
- نقد روایات مربوط به افسانه غرانیق 524
- نتیجه 527
- پی نوشتها 527
عجب اینکه بعضی از مفسران در آیه اول احتمالات و تفسیرهای مختلفی را ذکر کرده اند بی آنکه هماهنگی آن را با دو آیه بعد از آن حفظ کنند (دقت کنید) .
به هر حال از مجموع آنچه در بالا گفته شد دانستیم که در آیه مورد بحث چیزی که مخالف مسأله عصمت انبیاء از خطا و انحراف بوده باشد وجود ندارد ، بلکه همان گونه که اشاره شد آیه تأکیدی بر مسأله عصمت است زیرا می گوید خداوند انبیاء خود را به هنگام دریافت وحی یا تصمیمات بر کارهای دیگر از القائات شیطانی حفظ می کرد .
حال باید به سراغ روایات
و افسانه هائی برویم که در این قسمت نقل شده ، و حتی کار به جائی رسیده که اخیراً بعضی از شیاطین برای ایجاد فتنه و سمپاشی پیرامون پیامبر (صلی الله علیه وآله) به سراغ نوشتن کتاب «آیات شیطانی» رفته اند و ببینیم ارزش این گونه روایات و افسانه ها چه اندازه است ؟
نقد روایات مربوط به افسانه غرانیق
همانگونه که در بالا اشاره شد ، در متن آیات گذشته نه تنها چیزی که دلالت بر خلاف عصمت انبیاء کند وجود ندارد بلکه دلیل بر عصمت آنها است ، ولی در روایاتی که در بعضی از منابع دست دوم اهل سنّت آمده مطالبی دیده می شود که از هر نظر عجیب است ، و باید جداگانه مورد بررسی قرار گیرد: این روایات را که در آغاز سخن آوردیم گاه از ابن عباس ، و گاه از سعید بن جبیر ، و گاه از بعضی دیگر از صحابه یا تابعین نقل کرده اند . (6)
در حالی که این روایات در هیچ یک از منابع پیروان مکتب اهلبیت (علیهما السلام) دیده نمی شود ، و به گفته جمعی از دانشمندان اهل سنّت ، در کتب صحاح ششگانه نیز وجود ندارد ، تا آنجا که مراغی در تفسیر خود می گوید: «این احادیث بدون شک ساخته و پرداخته زنادقه و بیگانگان از اسلام است که در هیچ کتاب معتبری نیامده ، و اصول دین اسلام آنها را تکذیب می کند ، و عقل سلیم به بطلان آنها گواهی می دهد . . . و بر همه علماء واجب است آن را به پشت سرانداخته ، و وقت خود را صرف تأویل و
تفسیر آنها نکنند ، به خصوص که راویان ثقات تصریح به ساختگی و دروغین بودن آنها نموده اند»(7)
همین معنی را به صورت دیگری در تفسیر «جواهر» (طنطاوی) می خوانیم: او می گوید: «این احادیث در هیچ یک از کتب صحاح مانند موطّأ مالک ، صحیح بخاری ، صحیح مسلم ، جامع ترمذی ، سنن ابی داود ، و سنن نسائی ، در هیچ یک از این کتب ششگانه نیامده است(8) ولذا در کتاب «تیسیرالوصول لجامع الاصول» که روایات تفسیری کتب ششگانه را جمع آوری کرده است ، این حدیث را در تفسیر آیات سوره نجم نیاورده است ، بنابراین شایسته نیست که برای این حدیث ارزشی قائل باشیم و ذکری از آن به میان آوریم ، تا چه رسد به اینکه در مقام ایراد و جواب برآئیم . . . این حدیث یک دروغ آشکار است»!(9)
«فخر رازی» از شواهدی که برای مجعول بودن این حدیث نقل می کند این است که در صحیح بخاری از پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) نقل شده که وقتی سوره نجم را تلاوت فرمود مسلمانان و مشرکان و انس و جن سجده کردند ، و در آن سخنی از حدیث «غرانیق» نیست ، همچنین این حدیث (که از صحیح بخاری نقل شد) از طرق متعددی نقل شده و کمترین اثری در آن از حدیث غرانیق نیامده است . (10)