180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 73

2 تفسیر نمونه 12/134

27 آیا خدا در چیزی حلول می کند ؟

آیا خدا در چیزی حلول می کند ؟

گروهی از مسیحیان معتقدند که خداوند در مسیح حلول کرده ، و جمعی از صوفیان نیز چنین عقیده ای را درباره سران خود دارند ، که می گویند خدا در وجود آنها حلول نموده است .

به گفته مرحوم علامه حلّی در «کشف المراد» شکی در سخافت و بی پایه بودن این عقیده نیست ، چرا که آنچه از حلول قابل تصور است این است که موجودی قائم به موجود دیگری شود (مثل اینکه می گوئیم گلاب یا عطر و بو در گل حلول کرده) این معنی مسلماً در مورد خداوند قابل تصور نیست ، چرا که لازمه آن دارا بودن مکان و نیاز و حاجت به آن است که برای واجب الوجود غیر ممکن است ، و آنها که معتقد به حلول خداوند در چیزی باشند سرانجام به نوعی از شرک می رسند ، و از سلک موحدان عالم خارجند .

صوفیه و مسأله حلول و اتحاد

مرحوم «علاّمه حلّی» در کتاب «نهج الحق» بعد از آنکه می گوید: «اتحاد» خداوند با غیر او ، به گونه ای که هر دو شییء واحد شوند ، باطل است ، و بطلان آن از بدیهیات محسوب می شود ، می افزاید: «گروهی از صوفیه اهل سنّت ، در این مسأله مخالفت کرده و گفته اند: خداوند با بدن عارفان یکی می شود! حتّی بعضی از آنها گفته اند: خداوند عین موجودات است و هر موجودی خدا است (اشاره به مسأله وحدت مصداقی وجود) و بعد می افزاید: این عین کفرو الحاد است و خدا را شکر که به برکت پیروی ائمّه اهل بیت (علیه السلام) ما را از صاحبان عقائد

باطله دور داشت» .

و در بحث «حلول» می گوید: از مسائل مسلّم این است که هر موجودی بخواهد در دیگری حلول کند ، نیاز به محل دارد ، و چون خداوند واجب الوجود است و نیاز به چیزی ندارد ، حلول او در اشیاء ، غیر ممکن است ، بعد می فرماید: صوفیّه اهل سنّت ، در این مسأله مخالفت کرده و حلول خداوند را در عارفان ممکن شمرده اند ، سپس به مذمّت شدید آنها پرداخته ، ومی گوید: من خودم گروهی از صوفیه را در کنار قبر امام حسین(علیه السلام) دیدم که نماز مغرب را همگی جز یک نفر به جا آوردند سپس بعد از ساعتی ، نماز عشاء را خواندند ، جز آن یک نفر که همچنان نشسته بود!

سؤال کردم چرا این شخص نماز نمی خواند ؟ ! گفتند: او چه نیازی به نماز دارد ؟ او به حق پیوسته است! آیا جایز است میان او و خداوند حاجبی ایجاد کرد ، نماز بین او و پروردگار حاجب است»!(1)