180 پرسش و پاسخ (برگرفته از تفسیر نمونه ) صفحه 77

2 راه دیگری را که برای پاسخ از این سؤال گفته می شود با ذکر یک مثال روشن می کنیم: فرض کنید کسی در اطاقکی زندانی است که فقط روزنه کوچکی به خارج دارد ، در حالی که یک قطار شتر از مقابل این روزنه می گذرد ، او نخست ناظر سر و گردن یک شتر ، و سپس کوهان ، و بعد پاها و دم او است ، و همچنین سایر شترهائی که در این قطارند ، و این روزنه کوچک دید سبب می شود که او برای خود گذشته و آینده و ماضی و مستقبل درست کند ، اما برای کسی که بیرون این اطاقک است ، و بر پشت بام در «فضای باز» ایستاده به تمام بیابان نگاه می کند ، مطلب طور دیگری است ، او همه قطار شتران را یکجا می بیند که درحال حرکتند .

از اینجا روشن می شود که ساختن مفاهیم گذشته و حال و آینده نتیجه محدودیت دید

انسان است ، آنچه برای ما زمان ماضی محسوب می شود برای اقوام پیشین زمان مستقبل بوده و آنچه برای ما مستقبل است برای آیندگان ماضی است .

اما برای ذاتی که همه جا حضور دارد ، و ازل و ابد را فراگرفته ، ماضی و مضارع و حال بی معنی است ، همه حوادث در تمام طول زمان نزد او حاضرند (منتهی هر کدام در ظرف مخصوص خود) و او به همه حوادث و موجودات عالم ، چه در گذشته و چه در حال و آینده یکسان احاطه دارد .

البته اعتراف می کنیم تصور این مطلب برای ما که در زندان زمان و مکان محبوس هستیم کار مشکل و پیچیده ای است ، ولی در عین حال مطلبی است قابل دقت و مطالعه .

3 راه دیگری که بسیاری از فلاسفه روی آن تکیه کرده اند این است که خداوند عالم به ذات خویش است و چون ذات او علت برای تمام مخلوقات است علم به علت سبب علم به معلول می شود و به تعبیر دیگر خداوند جامع تمام کمالاتی است که در تمام مخلوقات می باشد و همه را به نحو اکمل دارد تنها نقائص آنها است که در ذات پاک او راه ندارد پس هنگامی که او به ذات خویش عالم باشد در حقیقت به همه آنها آگاه است (این راه با راه اول تفاوت ظریفی دارد که با دقت روشن می شود) . (1)

1 تفسیر پیام قرآن 4/94

29 (بدا) چیست ؟

(بدا) چیست ؟

در آیه 39 سوره رعد می خوانیم «یمحو الله مایشاء و یثبت و عنده امّ الکتاب» خداوند هرچه را