اعتقادما صفحه 58

برای پوییدن راه توحید،قرآن ارباب عقل و خرد را دعوت به

مطالعه آیات الهی در زمین و آسمان می کند:«ان فی خلق السموات و الارض و اختلاف اللیل و النهار لآیات لاولی الالباب . (1)

از سوی دیگر،هدف از بیان آیات الهی را افزایش فهم و عقل انسانها می شمرد:«انظر کیف نصرف الآیات لعلهم یفقهون،بنگر چگونه آیات را با تعبیرات گوناگون بیان می کنیم تا بفهمند». (2)

و از سوی سوم،همه انسانها را دعوت به تمیز نیکیها از بدیها و به کار انداختن نیروی تفکر در این راه می کند،و می گوید:«قل هل یستوی الاعمی و البصیر افلا تتفکرون،بگو:آیا نابینا و بینا (نادان و دانا) یکسانند،آیا فکر نمی کنید!» (3)

و بالاخره بدترین جنبندگان عالم را کسانی می شمرد که چشم و گوش و زبان خود را به کار نمی اندازند و از نیروی عقل و خرد استفاده نمی کنند:«ان شر الدواب عند الله الصم البکم الذین لا یعقلون،بدترین جنبندگان نزد خدا افراد کر و لالی هستند که اندیشه نمی کنند» (4) ... و آیات فراوان دیگر.

با این حال چگونه می توان نیروی عقل و خرد و تفکر را در اصول و فروع اسلام نادیده گرفت.

باز هم عدل الهی

همان گونه که اشاره شد ما معتقد به عدل الهی هستیم و یقین داریم که هرگز خداوند ستمی به بنده ای از بندگان روا نمی دارد،چرا که ظلم کار زشت و ناپسندی است،و ساحت قدس الهی از چنین کاری پاک و منزه است:«و لا یظلم ربک احدا،پروردگارت به احدی ظلم نمی کند». (5)

اگر مجازاتهایی در دنیا و آخرت دامن افرادی را می گیرد،سبب اصلی آن خودشان هستند«فما کان الله لیظلمهم و لکن کانوا انفسهم یظلمون،خداوند به آنها (اقوام پیشین که گرفتار عذاب الهی شدند) ستم نکرد،آنها خودشان بر خویشتن ستم می کردند!» (6)

نه فقط انسانها بلکه هیچ موجودی در جهان از سوی خداوند مورد ستم قرار نمی گیرد«و ما الله یرید ظلما للعالمین،خداوند هیچ گاه ستمی بر جهانیان نمی خواهد» (7) -البته تمام این آیات تاکید و ارشاد به سوی حکم عقل است.