اعتقادما صفحه 8

ولی این سخن به آن معنی نیست که ما در اعمال خود مجبوریم،بلکه به عکس ما در اراده و تصمیم گیریهای خود آزاد هستیم انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا ،ما او (انسان) را هدایت کردیم (و راه را به او نشان دادیم) خواه شاکر باشد (و بپذیرد) یا کفران کند (و سر باز زند) . (22)

و ان لیس للانسان الا ما سعی ،و برای انسان بهره ای جز سعی و کوشش او نیست . (23)

این آیات قرآنی با صراحت نشان می دهد که انسان دارای آزادی اراده است،ولی چون آزادی اراده و قدرت بر انجام کارها را خداوند به ما داده است،اعمال ما مستند به اوست بی آنکه از مسؤولیت ما در برابر کارهایمان بکاهد-دقت کنید.

آری او اراده کرده است که ما اعمال خود را

با آزادی انجام دهیم تا از این طریق ما را آزمایش کند و در طریق تکامل پیش ببرد،چرا که تنها با آزادی اراده و پیمودن راه اطاعت خدا با اختیار،تکامل انسانها صورت می گیرد،زیرا اعمال جبری و خارج از اختیار نه دلیل خوبی کسی است و نه نشانه بدی او!

اصولا اگر ما در اعمالمان مجبور بودیم،نه بعثت انبیاء و نازل شدن کتب آسمانی مفهوم داشت،و نه تکالیف دینی و تعلیم و تربیت،همچنین پاداش و کیفر الهی نیز نامفهوم و خالی از محتوا می شد. این همان چیزی است که ما از مکتب ائمه اهل بیت-علیهم السلام-نیز آموخته ایم که به ما فرموده اند:نه جبر مطلق صحیح است و نه تفویض و واگذاری مطلق،بلکه چیزی در میان این دو است:«لا جبر و لا تفویض و لکن امر بین امرین . (24)

د:توحید عبادت

یعنی،عبادت مخصوص خداست و هیچ معبودی جز ذات پاک او وجود ندارد،این شاخه توحید از مهمترین شاخه های آن محسوب می شود،و پیامبران الهی بیشتر روی آن تکیه کرده اند: و ما امروا الا لیعبدوا الله مخلصین له الدین حنفاء...و ذلک دین القیمه ،به آنها (پیامبران) جز این دستوری داده نشد که تنها خدا را بپرستند،و دین خود را برای او خالص کنند و از شرک به توحید باز گردند...و این است آیین پایدار الهی ! (25)

برای پیمودن مراحل تکامل اخلاق و عرفان،توحید از این هم عمیقتر می شود و به جایی می رسد که انسان باید تنها به خدا دل ببندد،در همه جا او را بطلبد و جز به او نیندیشد و چیزی او را از خدا به خود مشغول نسازد:«کلما شغلک عن الله فهو صنمک،هر چیز تو را به خود

مشغول سازد و از خدا دور کند،بت توست .