قاعده لاضرر صفحه 100

محقّق نایینی قدس سره در پایان کلامش این معنا را پسندیده 131]؛ هر چند در ابتدای کلام، ضرر و ضرار را به یک معنا دانسته است. به نظر ما همین معنای اخیر به ثواب نزدیکتر است، و از تتبع موارد استعمال آن در قرآن و روایات، همین معنا استفاده می‌شود.

موارد استعمال ماده «ضرار» در قرآن

1. آیه 231، سوره بقره، می‌فرماید: «وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِکُوهُنَّ ضِرَاراً لِتَعْتَدُوا ...»؛ کلمه «تعتدوا» از قوی ترین شواهدی است که دلالت می‌کند بر این‌که ضرار در این‌جا به معنای تعمد در ضرر زدن به قصد تجاوز است. و در روایت بیستم از روایات گذشته، آن‌چه مؤیّد این معنا است گذشت.

2. در آیه 233، سوره بقره، می‌فرماید: «... لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَ لَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ ...»؛ در معنای آیه شریفه گفتیم که تفسیر معروف آن این است که خداوند از ضرر زدن مادر به فرزندش به این‌که به خاطر دشمنی با پدر بچه، از شیر دادن به بچه امتناع کند نهی کرده؛ و هم‌چنین از ضرر زدن پدر به فرزندش- به این‌که به