قاعده لاضرر صفحه 156

نفی موضوع آنست نیز همین نظر را دارند و قائل به حکومت‌اند.

اما کسانی که قائل‌اند در حدیث «لا ضرر»، نفی به معنای نهی است، جایی برای قول به حکومت برای آن‌ها باقی نمی‌ماند، و حدیث «لا ضرر» در این فرض ربطی به ادلّه احکام پیدا نمی‌کند، بلکه همانند سایر نهی های شرعی است.

و اما بنابر قول کسانی که نفی ضرر را به معنی نفی صفت «عدم تدارک» از ضرر، می‌دانند، قاعده «لا ضرر» حکم مستقلی است همانند سایر احکام، و مربوط به موارد غرامت است، و دلالت دارد بر این‌که ذمّه کسی که ضرر می‌زند مشغول است و باید ضرر را جبران کند؛ و بر این اساس باید بر عمومات، که دلالت بر برائت ذمّه ضرر زننده از جبران ضرر دارد، مقدم شود. و وجه این تقدیم می‌تواند یکی از موارد زیر باشد: یا این‌که بگوییم این قاعده اخص از مجموع آن عمومات است؛ یا این‌که اگر مقدم نشود موردی برای قاعده باقی نمی‌ماند؛ یا این‌که ادلّه این قاعده قوی است و تخصیص نمی‌خورد.

این وجوهی که ذکر شد، بنابر نظرات دیگران در مورد معنای حدیث است.

اما بنابر نظر ما که گفتیم معنای حدیث، نفی امضای ضرر زدن مردم به یکدیگر در عالم وضع و تکلیف است؛ به نظر می‌رسد که