قاعده لاضرر صفحه 209

ایراد محقّق نایینی بر شیخ انصاری

محقّق نایینی قدس سره 221] به این سخن شیخ ایراد وارد کرده که هم صغرای قیاس و هم کبرای آن ایراد دارد.

اما ایراد صغرای قیاس، (و آن این‌که این دو مورد، از مصادیق «حرج» و از مصادیق «تعارض ضررین» نیست).

بیان ایشان این است که: اما این‌که از مصادیق حرج نیست، به این دلیل است که منظور از حرج، مطلق مشقّت نیست، بلکه مشقّت بدنی است، بنابراین مشقّت روحی که از منع مالک از تصرّف در ملکش برای او ایجاد می‌شود را با نفی حرج نمی‌توان نفی کرد.

و امّا این‌که از مصادیق تعارض ضررین نیست، به این خاطر است که ضرر حاصل برای مالک از ترک تصرف در ملکش، درعرض ضرر حاصل برای همسایه هنگام تصرف مالک در ملکش نیست، تا با یکدیگر تعارض پیدا کنند؛ بلکه یکی در طول دیگری است. زیرا حکمی که در این‌جا جعل شده، یک حکم بیش نیست، یا جواز تصرّف مالک است یا حرمت آن، حکم جواز برای همسایه ضرر دارد، و حکم به حرمت برای مالک؛ پس دو حکم نیست که از هر دو ضرر بر دیگری حاصل شود تا با هم تعارض