اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 101

نتیجه بحث: از آنچه گفته شد نتیجه گرفته می‌شود که این ثمره‌ای که بر بحث مترتب کردند باطل است، زیرا همان‌طور که صحیحی- طبق مبنای امام خمینی «دام ظلّه» در تصویر جامع- می‌تواند در مسئله دوران امر بین اقلّ و اکثر قائل به اصالة البراءة شود، مرحوم آخوند نیز- با وجود این که مسئله بساطت را مطرح کرد- می‌تواند در آن بحث قائل به اصالة البراءة شود. در نتیجه مسئله برائت و اشتغال در دوران امر بین اقل و اکثر ارتباطی، مبتنی بر مسئله صحیح و اعم نخواهد بود. و صحیحی- در اینجا- در مسئله دوران بین اقل و اکثر ارتباطی آزاد است، همان‌طور که اعمی هم آزاد است و هرکدام می‌توانند قائل به اصالة البراءة یا قائل به اصالة الاشتغال باشند.

نظریه دوّم در ارتباط با ثمره بحث صحیح و اعم

اشاره

این ثمره، اگر تمام باشد در قسمت عمده‌ای از فقه جریان خواهد داشت و اگر مانند ثمره اوّل ناتمام بود، بحث صحیح و اعم بدون ثمره خواهد بود. لذا این ثمره خیلی مهم است. گفته شده است: صحیحی در صورت شک در جزئیت و عدم جزئیت چیزی نمی‌تواند- برای رفع جزئیت- به اطلاقات لفظیّه تمسک کند ولی اعمی می‌تواند.

همان‌طور که اگر مولا گفت: «أعتق رقبة» و شما شک کردید آیا قید ایمان هم در رقبه دخالت دارد یا نه؟ به مقتضای اطلاق «أعتق رقبة» و اصالة الاطلاقی که در اینجا حاکم است، حکم می‌کنید به این که تمام متعلّق تکلیف، عتق رقبه است و قید دیگری در متعلّق تکلیف دخالت ندارد. حال اگر اعمی شک کند که آیا سوره، جزء صلاة است یا نه؟ در این صورت می‌تواند به اطلاق (أقیموا الصلاة) تمسک کند. البته تمسک به اطلاق در صورتی است که شرایط تمسک به اطلاق- یعنی مقدمات حکمت- تحقق داشته باشد، یعنی مولا در مقام بیان باشد و قرینه‌ای بر تقیید اقامه نکرده باشد و قدر