اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 104

اشکالات بر ثمره دوّم

بر این ثمره، سه اشکال وارد شده است که اگر بتوانیم از آنها جواب دهیم، توانسته‌ایم ثمره بسیار مهمی را حفظ کنیم و اگر نتوانیم، بحث صحیح و اعم ثمره‌ای نخواهد داشت جز مثال نذر- که مرحوم آخوند مطرح کرده است- و این هم نمی‌تواند به عنوان ثمره یک مسئله اصولیه مطرح شود. اشکال اوّل: وقتی به فقه مراجعه می‌کنیم می‌بینیم در باب تمسک به اطلاق، فرقی بین صحیحی و اعمّی نیست و همان‌طوری‌که اعمّی، تمسک به اطلاق می‌کند، صحیحی نیز به اطلاق تمسک می‌کند، خصوصاً در باب صلاة. در آنجا روایتی داریم به نام صحیحه حمّاد- که شاید مفصّل‌ترین روایت وسائل باشد- مورد روایت این است که شخصی خدمت امام صادق علیه السلام شروع به خواندن نماز کرد و نماز دست و پا شکسته‌ای بجا آورد. امام علیه السلام فرمود: چقدر زشت است که یک مسلمانی هفتاد سال عمر کرده باشد و نتواند یک نماز صحیح بجا آورد، سپس خود حضرت به نماز ایستاده و از اوّل تا آخر نماز را به او یاد دادند.[75] روایت حمّاد در باب صلاة خیلی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مواردی که شک شود آیا فلان چیز جزئیت دارد یا نه؟ می‌گویند:

مراجعه می‌کنیم به صحیحه حمّاد، اگر صحیحه حمّاد، تعرّضی نسبت به آن نداشت از اطلاقش استفاده می‌کنیم که این چیز مدخلیت ندارد. مثل این که شک کنیم آیا استعاذه در نماز- قبل از فاتحه- وجوب دارد یا نه؟ مراجعه می‌کنیم به صحیحه حمّاد. مستشکل می‌گوید: ما در ارتباط با مراجعه به صحیحه حمّاد، هیچ فرقی بین صحیحی و اعمّی ملاحظه نمی‌کنیم. هر دو برای رفع جزئیت مشکوک الجزئیة و شرطیت مشکوک الشرطیة به این روایت استدلال می‌کنند. بنابراین، ثمره‌ای که شما ذکر کردید خلاف واقعیتی است که در فقه ملاحظه می‌شود.[76]