اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 129

تبادر نیز به‌همین‌صورت است. مقام تبادر، پائین‌تر از وضع است، پس در تبادر می‌گوییم: «تبادر، تحقق دارد ولی علم به حقیقتِ موضوع له- آن‌گونه که هست- تحقق ندارد». و جمع بین این دو امکان‌پذیر است. در نتیجه، مرحوم آخوند می‌تواند ادعای تبادر کند در حالی که جامع برای او روشن نباشد امّا آثار و لوازمِ متأخر از وجود روشن باشد و وجود، متأخر از ماهیت است و دو رتبه فاصله تحقق دارد. حضرت امام خمینی «دام ظله» می‌فرماید: اگرچه این تبادر ممکن است ولی آیا واقعاً هم چنین تبادری وجود دارد؟ شمای صحیحی ادعای تبادر می‌کنید و می‌گویید:

«الصلاة الفاسدة لیست بصلاة»، یعنی ادعای صحت سلب می‌کنید اعمّی هم ادعای تبادر کرده و می‌گوید: «الصلاة الفاسدة صلاة» یعنی ادعای عدم صحت سلب می‌کند.

شما چه برهانی دارید که تبادر شما درست و تبادر اعمّی نادرست است؟ و یا اعمّی چه برهانی دارد که تبادر او درست و تبادر شما نادرست است؟ وجداناً هیچ‌یک از این دو، تبادر ندارند. نه از صلاة، به عنوان صحیح، معنایی متبادر می‌شود که فقط بر افراد صحیحه منطبق شود و نه از آن، به عنوان اعم معنایی متبادر می‌شود که بر افراد فاسده هم منطبق شود. بنابراین، مسئله تبادر و صحت سلب و عدم صحت سلب، برای هیچ‌یک از دو طرف، نقشی ندارد و باید ادلّه دیگر ملاحظه شود تا از راه آن ادلّه ببینیم آیا حق با صحیحی است یا با اعمّی؟[91]

دلیل دوّم صحیحی (روایات)

اشاره

یکی از ادلّه‌ای که قائلین به وضع برای صحیح به آن استدلال کرده‌اند، روایات است. این روایات بر دو دسته‌اند: دسته اوّل: روایاتی که- به حسب ظاهر- آثاری را بر ماهیت و مسمّای صلاة،