اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 132

مرحوم آخوند می‌فرماید: از یک طرف، موضوع، ماهیت صلاة و محمول، بعضی از لوازم وجود قرار داده شده و از طرف دیگر وقتی این لوازم را بررسی می‌کنیم می‌بینیم:

این لوازم، در ارتباط با وجود خارجیِ نمازِ صحیح است. نماز باطل، معراجیت ندارد، ناهی از فحشاء و منکر نیست، نماز باطل، خیر موضوع نیست. پس چه باید کرد؟ باید یکی از دو کار را انجام دهیم: 1- بگوییم: دنبال کلمه صلاة، یک وصف «صحیحة» مقدّر یا محذوف است.

یعنی واقع مسئله این بوده است: «الصلاة الصحیحة معراج المؤمن». 2- اگر کسی بگوید: این خلاف ظاهر است. ظاهر این است که حذف و تقدیر، در مورد ضرورت مطرح است. در این صورت راه دیگری مطرح کرده و می‌گوییم: ماهیت صلاة، مساوق با خصوص صلاة صحیحه است، بدون این که حذف و تقدیری صورت گرفته باشد. «الصلاة» یعنی مسمّای به این اسم، و این مسمّا- که نماز صحیح است- موضوع برای معراج المؤمن و ... قرار داده شده است.[99] پس خلاصه تقریر مرحوم آخوند در استدلال به این طایفه از روایات این است که از یک طرف، مسمّی به عنوان موضوع قرار گرفته و از طرف دیگر، این لوازم، لوازم نماز صحیح است، حذف و تقدیر هم خلاف ظاهر است. در نتیجه، «ماهیة الصلاة معراج المؤمن» است و این در صورتی درست است که نماز برای خصوص نماز صحیح وضع شده باشد. بررسی کلام مرحوم آخوند: این بیان مرحوم آخوند، اگرچه به حسب ظاهر، بیان خوبی است ولی با دقت در آن درمی‌یابیم که استدلال کاملی نیست، زیرا ما به مرحوم آخوند می‌گوییم: