اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 133

شما فرمودید: «تقدیری در کار نیست»، قبول داریم. فرمودید: «این لوازم، لوازمِ خصوصِ صلاة صحیح است»، و ما هم قبول کردیم. سپس نتیجه گرفتید که مراد از صلاة در «الصلاة معراج المؤمن» خصوص نماز صحیح است. در حالی که بحث ما در این است که این کلمه «صلاة» که در اینجا در خصوص نماز صحیح استعمال شده است آیا به نحو حقیقت، استعمال شده یا به نحو مجاز؟ و استدلال شما در صورتی تمام است که بتوانید ثابت کنید استعمال صلاة در اینجا در خصوص صلاة صحیحه به نحو حقیقت است. ولی این احتمال وجود دارد که اگرچه مراد از صلاة در این استعمال، صلاة صحیحه است امّا استعمال آن به صورت مجازی باشد و قرینه مجاز هم علم شما به این است که این آثار و لوازم مربوط به خصوص نمازهای صحیح است. به عبارت علمی‌تر: ما یک وقت، مبنای سید مرتضی رحمه الله را قائل می‌شویم که می‌فرماید: اصل در استعمال، حقیقت است. یعنی هرجا شما استعمالی دیدید و شک کردید در این که این استعمال حقیقت است یا مجاز؟ اصل در استعمال- بما هو استعمال- حقیقت بودن است. اگر این مبنا را پذیرفتیم، حق با شما (مرحوم آخوند) است. ولی خود شما این مبنا را نپذیرفتید. شما حرف مشهور را- که استعمال را اعم از حقیقت و مجاز می‌دانستند- قائلید و می‌گفتید: استعمال، شاهد بر حقیقت بودن نیست.

در این صورت، می‌گوییم: بدون تردید این صلاة- در «الصلاة معراج المؤمن»- در «صلاة صحیحه» استعمال شده است ولی آیا نحوه استعمال آن، حقیقت است؟ این را شما از کجا می‌گویید؟ ممکن است استعمال آن به نحو مجاز باشد و شاهد بر مجاز بودن هم همان علم شما به این باشد که این لوازم بر خصوص نمازهای صحیح ترتب دارد. اگر ما چنین حرفی را بزنیم، چه خلاف ظاهری را مرتکب شده‌ایم؟ پس تقریب اوّل در مورد این روایات دارای اشکال است.

تقریب دوّم:

وقتی روایت «الصلاة معراج المؤمن» و امثال آن را ملاحظه می‌کنیم درمی‌یابیم