اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 140

روایات دسته دوّم

اشاره

دسته دوّم از روایاتی که صحیحی به آن استدلال کرده، روایاتی است که ظهور دارد در نفی ماهیت با نبودن بعضی از اجزاء غیر رکنی 104] یا نبودن بعضی از شرایط. مثلًا در روایت «لا صلاة إلّا بفاتحة الکتاب»[105] در ارتباط با نبودن فاتحةالکتاب- که جزء غیر رکنی است- از صلاة، نفی ماهیت شده است و یا مانند «لا صلاة إلّا بطهور»[106] که در ارتباط با نبودن طهارت- که شرط است- از صلاة، نفی ماهیت شده است.

تقریب استدلال به این دسته از روایات:

این معنا از خارج برای ما مسلّم است که فاتحةالکتاب، در صحت صلاة، دخالت دارد و نمازی که فاقد فاتحةالکتاب باشد، باطل است. این مطلب، هم مورد قبول صحیحی است و هم مورد قبول اعمّی. با توجه به این مطلب، می‌گوییم: روایت «لا صلاة إلّا بفاتحة الکتاب» را به دو صورت می‌توان معنا کرد: صورت اوّل: ملتزم شویم که در این قبیل از روایات، حذفی صورت گرفته است، و تقدیر- مثلًا- چنین است: «لا صلاة صحیحةً إلّا بفاتحة الکتاب» یعنی هیچ نمازی نمی‌تواند صحیح واقع شود و هیچ نماز صحیحی نمی‌تواند تحقق پیدا کند مگر با فاتحةالکتاب. اگر روایت، به این معنا باشد، نه صحیحی می‌تواند از آن استفاده کند و نه اعمّی. زیرا هر دو قبول دارند که صحت صلاة، متوقف بر فاتحةالکتاب است. اشکال: «تقدیر، برخلاف اصل و خلاف ظاهر است بله، اگر