اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 152

می‌کنیم. این مقداری که به‌نظر شما در مسمّا دخالت دارد، اگر در خارج تحقق پیدا کند آیا آن عمل، متّصف به صحت می‌شود یا به فساد؟ نمازی که همه اجزاء را داراست ولی از شرایط، فقط شرایط قسم اوّل را دارد و شرایطی چون قصد قربت در آن وجود ندارد آیا می‌تواند متّصف به صحّت باشد؟ خصوصاً اگر ما این را از مرحوم آخوند سؤال کنیم، چه جوابی به ما خواهد داد؟ مرحوم آخوند در بحث صحیح و اعم، قائل به وضع الفاظ عبادات برای صحیح است و در مسأله قصد قربت- به معنای داعی الأمر- هم قائل به این است که اخذ قصد قربت در متعلّق امر محال است، پس به نظر ایشان هم، اگر نمازی بدون قصد قربت تحقق پیدا کند محکوم به فساد است.

و نیز کسانی که در مسئله مزاحمت ازاله با صلاة، معتقدند ازاله، یک واجب اهمّ است و امر به ازاله، مقتضی نهی از صلاة است و نهی از صلاة هم موجب بطلان صلاة است، یعنی یکی از شرایط صحت صلاة را عدم ابتلای آن به مزاحم اقوی می‌دانند، حال اگر نمازی مبتلا به مزاحم اقوی شد، بدون تردید خواهند گفت: چنین نمازی فاسد است. حال که چنین است، اعمّی می‌گوید: مسأله فاسد را که هم شما (صحیحی‌ها) قبول دارید و هم ما معتقدیم و اختلاف ما در مثل جایی است که کسی نمازی بدون فاتحةالکتاب بخواند. شما (صحیحی‌ها) می‌گویید: چون فاتحة الکتاب جنبه جزئیت دارد و تمام اجزاء در مسمّا دخالت دارند، صلاة بدون فاتحةالکتاب، صلاة نیست. ما از شما سؤال می‌کنیم آیا وجدان شما می‌پذیرد که نماز بدون قصد قربت، صلاة باشد- چون قصد قربت از شرایط قسم سوّم 112] و خارج از مسمّاست- ولی اگر نمازی بدون فاتحةالکتاب باشد آن را صلاة نمی‌دانید- چون فاتحةالکتاب، از اجزاء صلاة است و در ماهیت و مسمّای صلاة، دخالت دارد- در حالی که فاتحةالکتاب، از اجزائی