اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 154

دلیل دوّم (حدیث «لا تعاد»)

اشاره

زراره از امام باقر علیه السلام نقل می‌کند که حضرت فرمود: «لا تعاد الصلاة إلّا من خمسةٍ: الطهور و الوقت و القبلة و الرکوع و السجود».[113] حدیث «لا تعاد» مشتمل بر یک مستثنی و یک مستثنی منه است. «لا تعاد الصلاة من شی‌ء»، یعنی از ناحیه هیچ‌چیزی، صلاة، اعاده نمی‌شود «إلّا من خمسة» مگر از ناحیه پنج امر، که عبارتند از: وقت، طهور، رکوع، سجود، قبله. برای استفاده از این حدیث، ابتدا مقدّمه‌ای ذکر می‌کنیم: اعاده، در ارتباط با نماز صحیح، مطرح نیست، زیرا نمازی که واجد همه خصوصیات است و با مأمور به مطابق است نمی‌توان اعاده را به آن نسبت داد. در ارتباط با نماز فاسد نیز نمی‌توان اعاده را مطرح کرد، زیرا ظاهر کلمه اعاده این است که عمل را همان گونه که تحقّق پیدا کرده، تکرار کنیم. اگر بگوییم: «نماز فاسد، اعاده دارد»، اعاده‌اش به همان صورتی است که در خارج اتیان شده است. درحالی‌که نماز فاسد را اگر صد بار هم- به همان صورت- اعاده کنیم، اثری برآن مترتب نمی‌شود. پس کلمه اعاده، از یک بُعد نمی‌تواند به نماز صحیح اضافه شود و از بُعد دیگر نمی‌تواند به نماز فاسد اضافه شود. حال که این مقدّمه معلوم گردید، پس معنای «لا تعاد الصلاة» چیست؟ ما گفتیم: حدیث «لا تعاد» دارای یک جمله مستثنی منه است که جمله نافیه می‌باشد و یک جمله مستثنی که جمله موجبه است. گویا گفته شده است: «لا تعاد