اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 163

صحت عبادت بدانیم- که ظاهر هم همین است- چگونه امام علیه السلام می‌فرماید: «و أخذ الناس بالأربع»، درحالی‌که اینان چهار مورد اوّل را نیز ترک کرده‌اند؟ البته لازم است این نکته را اشاره کنیم که در خود این روایت فرموده بود: «فلو أنّ أحداً صام نهاره و قام لیله و حجّ دهره و ... لم یقبل له صوم و لا صلاة» در اینجا کلمه «عدم قبول» ذکر شده است ولی «عدم قبول» در این روایت، به معنای «عدم صحت» است. و این که ما کلمه قبول را در مقابل صحت مطرح کردیم، به عنوان این نیست که عمل صحیح گاهی مقبول و گاهی غیر مقبول است، چنین چیزی مقصود از روایات نیست خصوصاً در اینجا که امام علیه السلام می‌خواهند مقام شامخ امامت و ولایت را بالا ببرند و برای آن، حساب قائل شوند، حال بیاییم و بگوییم: «ترک امامت و ولایت، ضربه‌ای به صحت عمل نمی‌زند ولی اعتقاد به امامت و ولایت در قبولی عمل دخالت دارد». خیر این گونه نیست. آنچه انسان به دنبال آن است «صحت عمل» می‌باشد، در نتیجه تعبیر امام علیه السلام، ظهور در این دارد که «لم یقبل» به معنای «لم یصحّ» است نه به‌معنای عدم قبول، تا با صحّت منافات نداشته باشد. حال که «ولایت» به عنوان «شرط صحت» اعمال است، آیا معنای «أخذ الناس بالأربع» چیست؟ اعمّی می‌گوید: «صلاة، دارای یک معنای اعمّ است که هم بر صحیح، انطباق پیدا می‌کند و هم بر فاسد. و اگر معنای آن، خصوصِ صحیح بود، دیگر «أخذ الناس بالأربع» معنا نداشت». جهت دیگر استدلال اعمّی‌ها به جمله «فلو أنّ أحداً صام نهاره و قام لیله و حجّ دهره و تصدّق 118] بجمیع ماله ...» است. اعمّی می‌گوید: اگر مراد از «صام»، «صوم صحیح» باشد، تناقض صدر و ذیل روایت پیش می‌آید، زیرا در ذیل روایت فرموده است: «لم یقبل له صوم و لا صلاة» و ما «لم یقبل» را به «لم یصحّ» معنا کردیم.

در نتیجه معنای روایت این می‌شود: «لو أنّ أحداً صام بالصوم الصحیح لم یصح منه