اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 165

نیست. در ارتباط با حدیث «لا تعاد» گفتیم: در چنین حدیثی که به عنوان یک قاعده مسلّم فقهی مطرح است و هزاران فرع از آن استفاده می‌شود، نمی‌تواند استعمال مجازی مطرح باشد. در ما نحن فیه هم مسئله به‌همین‌صورت است، زیرا هدف مهمّ این روایت این است که عظمت مسئله «ولایت» را مطرح کند- بنا بر فرضی که مقصود از ولایت، همان امامت ائمّه علیهم السلام باشد- آن‌قدر مقام را بالا می‌برد که می‌فرماید: اگر کسی یک عمر روزه بگیرد و تمام شبها تا به صبح نماز بخواند و تمام سالها به حجّ برود و تمام اموالش را در راه خدا صدقه بدهد، ولی از ولایت و امامت ائمّه علیهم السلام بهره‌ای نبرده باشد نه نمازش درست است نه روزه و حج و زکاتش. شما (مرحوم آخوند) می‌فرمایید: در جمله «لو أنّ أحداً صام نهاره»، استعمال صوم در معنای اعمّ، ممکن است به‌صورت مجازی باشد. در این صورت، معنای روایت این می‌شود: لو أنّ أحداً صام بالصوم المجازی لم یقبل منه صومه. این چه مسأله مهمّی شد؟ صوم مجازی را خدا قبول نکند، چه اهمیتی دارد؟ این عبارت چه عظمتی برای مقام ولایت ثابت می‌کند؟ باید مسئله این‌طور باشد: لو أنّ أحداً صام بالصوم الحقیقی و حجّ بالحجّ الحقیقی و تصدّق- یعنی زکات بدهد- بالزکاة الحقیقة، چنین شخصی اگر قائل به ولایت نباشد صوم و صلاة و حج و زکاة او قبول نیست. آیا این قرینه بر این نیست که اینجا جای استعمال مجازی نیست؟ در هرجا که نمی‌شود انسان چشم خود را ببندد و بگوید: الاستعمال أعمّ من الحقیقة و یمکن أن یکون الاستعمال مجازیاً. در اینجا مجازی بودن، با موقعیت روایت و با هدفی که روایت دارد کاملًا منافات دارد به‌همین‌جهت این اشکال مرحوم آخوند قابل قبول نیست. مجازیت در این حدیث ارزش روایت را از بین می‌برد. اهمیت مقام امامت را از بین می‌برد. در اهمیت مقام ولایت باید آن‌قدر بالا برویم که بگوییم: نماز صحیح هم اگر بدون ولایت باشد مورد قبول نیست، نه این که بگوییم: «نماز مجازی به درد نمی‌خورد». این چه دلالتی بر بالا بودن مقام ولایت دارد؟