اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 166

اشکال دوّم مرحوم آخوند: شما که این روایت را مطرح می‌کنید، تنها به دو تعبیر در ذیل روایت اکتفا کرده‌اید.

روایت را از همان اوّل معنا کنید: بنی الإسلام علی الخمس: الصّلاة ... معنای صلاة چیست؟ آیا معنای آن «الصّلاة التی هی أعمّ من الصّحیحة و الفاسدة» می‌باشد؟ خیر.

با توجه به این که صلاة، رکن اسلام است و اسلام برآن بنا شده، باید صلاة صحیح اراده شده باشد. این حرف را اعمّی هم قبول دارد. اگر از اعمّی سؤال کنند: صلاتی که رکن اسلام است آیا اعمّ از صحیح و فاسد است؟ یعنی آیا نماز فاسد هم رکن اسلام است؟ تردیدی در این نخواهد داشت که آنچه به عنوان رکن اسلام است عبارت از صلاة صحیحه است، همان گونه که در باب امتثال، اعمّی نمی‌گفت: نماز فاسد به درد امتثال می‌خورد، بلکه او هم می‌گوید: «در مقام امتثال، باید نمازِ صحیح آورده شود» و اعمّی بودن او مربوط به مقام تسمیه است نه مقام امتثال و استحقاق عقوبت. در نتیجه، به‌لحاظ صدر روایت، هیچ تردیدی نیست که مراد از صلاة و صوم و ... صلاة صحیح و صوم صحیح و ... است. حال می‌آییم سراغ دو تعبیری که مربوط به ذیل روایت است و اعمّی، آن را مورد استدلال قرار داد. امام علیه السلام می‌فرماید: «فأخذ الناس بالأربع»، الف و لام در «الأربع» برای عهد ذکری است یعنی آن چهار موردی که گفتیم. یعنی سنّی‌ها آن چهار مورد را گرفته‌اند. ما از خارج می‌دانیم که نماز این‌ها باطل است زیرا استدلال و جواب از روایت، روی این مبناست که مسأله ولایت، در صحت عبادت نقش دارد. اینجا چگونه بین این دو مطلب جمع کنیم؟ از یک طرف مبنای اسلام را نماز صحیح قرار داده و از طرفی ولایت در صحت دخالت دارد و از طرفی خود امام علیه السلام می‌فرماید: این سنّی‌ها، به همین چهارتایی که من بیان کردم اخذ کردند و این چهارتا عبارت است از نماز صحیح و روزه صحیح و .... مرحوم آخوند می‌فرماید: راه حلّی غیر از این ندارد که بگوییم: عبارت «أخذ الناس بالأربع» معنایش این است: «أخذ الناس بالصلاة الصحیحة ...» ولی صلاتی که به