اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 17

و بالاخره نتیجه‌ای که از مجموع بحث به‌دست‌می‌آید این است که بیان مرحوم آخوند در تفسیر صحت و فساد نمی‌تواند مورد قبول باشد. نه صحت به معنای تمامیت است و نه فساد به معنای نقص است بلکه تقابل بین صحت و فساد، تقابل دو امر وجودی و متضادّین است. ولی متضادّین بر دو قسمند: بعضی دارای ثالث می‌باشند و بعضی، ثالث ندارند. صحت و فساد، مانند طهر و حیض است یعنی متضادینی هستند که ثالثی برای آنها نیست ولی درعین‌حال، هر دو، امر وجودی هستند. به‌خلاف تام و ناقص.

وقتی ناقص را می‌شنویم فوراً به ذهنمان می‌آید که جزئی را ندارد در حالی که شأنش این بود آن جزء را دارا باشد. پس تقابل بین تام و ناقص تقابل ملکه و عدم است.

مقدّمه سوّم کلّی بودن معنای الفاظ عبادات

اشاره

الفاظ عبادات، مثل صلاة و صوم و ...- چه در آنها قائل به ثبوت حقیقت شرعیه شویم و چه قائل به ثبوت حقیقت متشرعه و چه استعمالات را استعمال مجازی بدانیم- بدون تردید همانند اسماء اجناس، دارای معنای عامی می‌باشند و در همان معنای عام، وضع یا استعمال شده‌اند. در حقیقت از سنخ وضع عام و موضوع له عام می‌باشند. اگر قائل به ثبوت حقیقت شرعیه شویم که عین همین معناست نه سنخ آن.

یعنی قائلین به ثبوت حقیقت شرعیه می‌گویند: شارع، معنای عامی را درنظر گرفته و این الفاظ را- به وضع جدید- برآن معانی عام، وضع کرده است. بنا بر فروض دیگر هم، مسئله همین‌طور است. برای این مطلب، دو دلیل می‌توان اقامه کرد: دلیل اوّل: آنچه از شنیدن این الفاظ، به ذهن می‌آید، یک معنای کلّی است. یعنی همان‌طور که از شنیدن کلمه رجل، معنای عامی به ذهن می‌آید، از شنیدن کلمه صلاة هم معنای عامی به ذهن می‌آید.