اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 175

دلیل پنجم اعمّی (مسأله نذر ترک صلاة در حمّام)

اشاره

اعمّی‌ها می‌گویند: بعضی از انواع عبادات، به عنوان عبادات مکروه شناخته شده‌اند که یکی از مصادیق آنها صلاة در حمّام است. البته کراهت در اینجا به‌معنای «کراهت معمولی» نیست بلکه به معنای «کمتر بودن ثواب» و «پائین‌تر بودن رتبه آن» از نماز در مسجد و نماز در خانه است. مسئله این است که اگر کسی- به‌لحاظ این که نماز در حمّام مکروه است- نذر کند که در حمام نماز نخواند. مثلًا ملاحظه کرد که اگر نذر نکند ممکن است در حمّام نماز بخواند و گرفتار کراهت به‌معنای «کمتر شدن ثواب» بشود، لذا نذر کرد که در حمام، نماز نخواند. اوّلًا: آیا این نذر صحیح و منعقد است؟ ظاهراً فقهاء قائلند که این نذر صحیح است. البته معنای صحتش این است که رجحانی که در متعلّق امر ملاحظه شده، در مقابل ترک نیست؛ بلکه رجحانْ به اضافه به شی‌ء دیگر هم کفایت می‌کند. به عبارت روشن‌تر: «صلاة در حمام» را اگر با «عدم الصلاة» مقایسه کنیم، «صلاة در حمام»، مرجوحیتی در مقابل ترک ندارد. در این مورد اگر کسی بخواهد نذر کند، نذرش باطل است. ولی اگر «صلاة در حمام» را با «صلاة در خانه و مسجد» مقایسه می‌کنیم، اینجا نذر صحیح است یعنی انسان می‌تواند بگوید: «للَّه علیّ أن لا اصلّی فی الحمام بل اصلّی فی الدار أو فی المسجد». در اینجا «صلاة در حمام»، عدمش رجحان دارد، زیرا «عدم صلاة در حمام» به معنای «صلاة در دار» و «صلاة در مسجد» است و «صلاة در دار» و «صلاة در مسجد» نسبت به «صلاة در حمام» رجحان دارد. لذا فقهاء قائلند: انسان می‌تواند نذر کند که در حمام نماز نخواند.