اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 189

دلیل، همان نفس صلاة است و اقامه صلاة هم به‌معنای نماز خواندن و «أقم» به‌معنای «صلّ» است. این که بعضی اقامه نماز را غیر از خود نماز می‌دانند، معنایش این است که بگوییم: در هیچ جای قرآن، نسبت به اصل نماز تکلیفی وجود ندارد زیرا آنچه در قرآن ملاحظه می‌کنیم، با (أقیموا) و (أقم) تعبیر شده است. بنابراین اقامه صلاة همان اتیان نماز است و امّا ترویج نماز و اشاعه آن، مطلب دیگری است که به (أقیموا الصلاة) ربطی ندارد. (أقیموا) در مورد نماز مثل (آتوا) در مورد زکات است.

آیا (آتوا الزکاة) غیر از مسئله پرداختن زکات، معنای دیگری دارد؟ بالاخره این (أقیموا الصلاة)- که اولین تکلیفی است که متوجه به مکلّف است- متعلّق آن، همان ماهیت صلاة است و به‌هیچ‌وجه از حقیقت و ماهیت صلاة تجاوز به عناوین دیگر نمی‌کند، اگرچه آن عناوین در خارج با نماز اتحاد پیدا کنند. ولی ما گفتیم که مرحله تعلّق احکام، قبل از مرحله خارج است. و زمان، مکان و خصوصیات دیگر در ماهیت صلات دخالتی ندارند. دلیل دوّم: یک تکلیف کراهتی است که متعلّق آن، عبادت نیست بلکه متعلّقش یک حیثیت مکانی خاصی است که ما وقتی این حیثیت را ملاحظه می‌کنیم، مقابل آن، ترک صلاة نیست بلکه وقوع صلاة در مکان دیگر- غیر از حمام- در مقابل این حیثیت قرار دارد. و به تعبیر اصطلاحی که محقّق عراقی رحمه الله فرمود: تحیّث به حیثیت وقوع صلاة در حمام، متعلّق کراهت واقع شده است. این تکلیف کراهتی، اگرچه به نماز اضافه پیدا می‌کند ولی این اضافه به این معنا نیست که نماز هم در دایره کراهت بیاید. نماز، اگر بخواهد در دایره کراهت قرار گیرد معنایش این است که عدم الصلاة رجحان دارد و ما در هیچ جا نمی‌توانیم بگوییم:

عدم الصلاة- در مقابل فعل صلاة- رجحان دارد. و به عبارت دیگر: دلیل کراهت، حتی ذرّه‌ای از متعلّق خودش تجاوز نمی‌کند، لذا خود صلاة از دایره کراهت خارج است. دلیل سوّم: «دلیل وجوب وفای به نذر» است، چون این شخص نذر کرده و نذر او به این برمی‌گردد که این عمل مکروه را انجام ندهد و الّا نذرش باطل است. این