اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 203

صحیح به حمل اوّلی یعنی همین مفهوم صحیح و همین معنا به عنوان کلّی، یعنی در حقیقت، شما در معنای بیع، یک صفت و موصوف را آورده و می‌گویید: «البیع هو العقد الصحیح». «العقد»، یک عنوان کلّی و یک معنای کلّی است. «الصحیح» هم- که به عنوان وصف آورده‌اید- کلّی است همان‌طور که اگر شما بگویید: «الإنسان العالم»، «انسان»، کلیت دارد و عالم هم یک مفهوم کلّی است ولی این مفهوم کلّی وقتی برای «انسان» به عنوان صفت واقع می‌شود، انسان‌های غیر عالم را خارج می‌کند.

در مورد بیع نیز همین‌طور است. وقتی می‌گویید: «البیع هو العقد الصحیح»، «عقد»، یک معنای مطلق و کلّی است و معنای کلّی وقتی توصیف شد به وصف صحیح، به حمل اوّلی ذاتی، هر دو کلّی هستند، هم «عقد» کلّی است و هم «صحیح» کلّی است، این توصیف «العقد» به «الصحیح» نتیجه‌اش این است که افراد عقد فاسد از این عنوان خارج می‌شوند. حضرت امام خمینی «دام ظلّه» به مرحوم آخوند می‌فرماید: اگر شما بخواهید «صحیح به حمل اوّلی» را داخل در موضوع له بدانید، کلام شما درست نیست زیرا وجدان و تبادر بر خلاف آن است، چون ما وقتی کلمه «بیع» را می‌شنویم با شنیدن لفظ «بیع» مفهوم «صحیح» به ذهنمان نمی‌آید و اگر «صحیح» به حمل اوّلی ذاتی در معنای بیع دخالت داشته باشد، باید همان‌طور که با شنیدن لفظ «بیع»، عنوان «عقد» در ذهن ما می‌آید، وصف «صحیح» هم- به عنوان کلّی‌اش- در ذهن ما بیاید، یعنی این «العقد الصحیح» مثل «الحیوان الناطق» در معنای «انسان» باشد که همان‌طور که از شنیدن لفظ «انسان» به «حیوان» و به «ناطق» منتقل می‌شویم اینجا نیز با شنیدن لفظ «بیع» هم به «عقد» و هم به مفهوم «صحیح» انتقال پیدا کنیم درحالی‌که ما در خارج می‌بینیم با شنیدن لفظ «بیع»، مفهوم «صحیح» به ذهن ما نمی‌آید، و این کاشف از این است که مفهوم «صحیح» در معنای «بیع» دخالت ندارد. اما اگر بخواهید «صحیح به حمل شایع صناعی» را داخل در موضوع له بدانید، در