اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 206

امام خمینی «دام ظلّه» سپس می‌فرماید: اگر مرحوم آخوند، بیع را این گونه که ما معنا کردیم معنا کند اشکال دیگری به ایشان وارد می‌شود، زیرا مرحوم آخوند در سخن اخیرشان فرمود: «بین عقلاء و شارع، در معنای بیع، اختلافی وجود ندارد بلکه اختلاف در ارتباط با افراد و مصادیق است». امام خمینی «دام ظلّه» می‌فرماید: راهی که ما گفتیم، این حرف مرحوم آخوند را باطل می‌کند، زیرا وقتی ما مسئله «إذا وجد فی الخارج یکون صحیحاً» را به عنوان قید برای ماهیت ذکر کردیم، همان‌جا در معنای بیع بین عقلاء و شارع اختلاف است، زیرا از شارع می‌پرسیم: «شما بیع را چگونه معنا می‌کنید»؟ می‌فرماید: «بیع، عبارت از عقدی است که اگر در خارج وجود پیدا کرد متّصف به صحت می‌شود». روشن است که وقتی شارع مسئله «اتصاف به صحت» را مطرح می‌کند «اتصاف به صحت نزد خودش» را درنظر دارد، در نتیجه مسئله «بیع ربوی» از معنای بیع خارج می‌شود از نفس همان ماهیتی که «إذا وجدت فی الخارج کانت صحیحة» خارج می‌شود. به عبارت روشن‌تر: آیا شارع، وقتی که بیع را به «الماهیة التی إذا وجدت فی الخارج کانت صحیحة» معنا می‌کند، این معنا، بیع ربوی را می‌گیرد و بعد شارع به عنوان استثناء آن را خارج می‌کند یا این که معنای شارع برای بیع، از ابتدای امر شامل بیع ربوی نمی‌شود؟ بدیهی است که معنای شارع برای بیع، از همان اوّل، بیع ربوی را شامل نمی‌شود زیرا شارع می‌گوید: «البیع هو الماهیة التی إذا وجدت فی الخارج کانت صحیحة» و این «صحیحة» که می‌گوید، «صحیحة» به‌نظر شارع است. پس نفس همین تعبیر شامل بیع ربوی نمی‌شود. ولی عقلاء که بیع را معنا می‌کنند می‌گویند:

«البیع هو الماهیة التی إذا وجدت فی الخارج کانت صحیحة» مرادشان «صحیحة عند العقلاء» می‌باشد و معنایی که آنان برای بیع می‌کنند شامل بیع ربوی هم می‌شود. پس درست نیست که ما بگوییم: شارع و عقلاء در معنای بیع اختلافی ندارند و اختلاف آنان در مصادیق است. خیر این گونه نیست، اختلاف میان عقلاء و شارع، ریشه در معنای بیع دارد. در نتیجه، امام خمینی «دام ظلّه» می‌فرماید: اگر مرحوم آخوند، راه حلّ ما را