اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 207

بپذیرد- که چاره‌ای هم جز آن ندارد- فرمایش اخیر ایشان از بین خواهد رفت و اختلاف میان عقلاء و شارع، در ارتباط با معنای بیع خواهد شد نه در ارتباط با مصادیق.[135]

بررسی کلام امام خمینی «دام ظلّه»

در دوره قبل، اشکال ایشان بر مرحوم آخوند را پذیرفتیم ولی اکنون به‌نظر می‌رسد این اشکال بر مرحوم آخوند وارد نیست و کلام امام خمینی «دام ظلّه» دارای اشکال است. امام خمینی «دام ظلّه» فرمود: «اگر صحیح به حمل اوّلی در معنای بیع دخالت داشته باشد، درست است که معنای بیع، کلّی می‌شود و وضع عام و موضوع له عام می‌شود ولی اشکال این است که ما وقتی کلمه «بیع» و «اجاره» و ... را می‌شنویم، عنوان «صحیح» و مفهوم آن به ذهن ما نمی‌آید». به‌نظر می‌رسد این اشکال وارد نیست زیرا مرحوم آخوند نمی‌خواهد بگوید:

«مفهوم «صحیح» به عنوان حمل اوّلی در معنای بیع دخالت دارد»، زیرا اگر ما بخواهیم مطلب را روی مفهوم «صحیح» پیاده کنیم و بگوییم: «البیع هو العقد الصحیح»، اجاره را چگونه معنا کنیم؟ باید بگوییم: «الإجارة هو العقد الصحیح» و «النکاح هو العقد الصحیح» پس آیا فرقی میان اجاره و بیع و نکاح وجود دارد؟ خیر، فرق میان این‌ها نیست. مرحوم آخوند ممکن است بگوید: عنوان صحیح مثل عنوان جنس است و این جنس، انواعی دارد که یک نوع آن بیع صحیح است و معنای بیع صحیح این است: «العقد المؤثر فی ملکیّة العین»، در این صورت، معنای بیع، کلّی خواهد بود در نتیجه عنوان وضع عام و موضوع له عام محفوظ خواهد ماند و اشکال امام خمینی «دام ظلّه» دفع خواهد شد، زیرا اشکال امام خمینی این بود که با شنیدن کلمه